— Her şey değişir, söz vermek bunu durduramaz. Kimse bir ağaçtan, bahar bitince çiçeklerini korumasını bekleyemez. Çünkü sonunda çiçekler meyveye dönüşür. Ve sonra, sonra ağaç meyvesini kaybeder.
— Ya sonra?
— Sonra yapraksız bir bahçe.
— Yapraksız bir bahçe mi?
— Farsça bir şiir. Yapraksız bir bahçe. Güzel olmadığını söylemeye kim cesaret edebilir?

Copie conforme filminden bir alıntı

Her toplumsal değişimin olumlu ve olumsuz yanlarının var olduğu, biri için iyi olan değişimin başka biri için kötü olabileceği biliniyor. Acaba içinde bulunduğumuz ve niteliğini tam anlamıyla bilemediğimiz bu değişimin, toplumsal ve bireysel hayatımıza etkileri neler olacak? Kısa vadedeki etkilerinden biri, değişime direnmenin imkânsızlığını net bir biçimde görmek olabilir. Ne de olsa kolayca değişmeyeceğini düşündüğümüz gündelik pratiklerin kısıtlanmasına ve bunların ritminin bozulmasına bile birden uyum sağlamak zorunda kaldık. Bu süreçte şanslı diye nitelendirilen insanların tanımı da değişti; dışarıya çıkmak zorunda kalmayıp evden çalışabilen, evde bulunduğu sürede beden sağlığının yanında akıl ve ruh sağlığını da korumayı başaranlar şanslı sayıldı. 

Bu anlamda kendimi şanslı hissettiğim bir günde izlediğim Copie conforme¹ filmi benim için yeni anlamlar kazandı. Eski/‘gerçek’ ilişkisinin kaybına üzülen sanat uzmanı bir kadın² ile iyi bir kopyanın orijinalinden daha iyi olabileceğini söyleyen yazar James arasında geçen diyaloglarla ilerleyen bu film, insanların sanat eserleri ve birbiriyle kurduğu ilişkideki ‘gerçekliği’ sorguluyor. Sanat eserleriyle kurulan ilişkide, eserin orijinal ya da kopya olması neyi değiştirir? Orijinal olan kusursuz mudur? Bir insanı ya da bir eseri önemli yapan, bizim nasıl baktığımız yani ona yüklediğimiz anlam mıdır? Filmde bu ve benzeri sorular hem hikâyedeki karakterlerin dilinden doğrudan, hem de hikâyenin kurgusuyla dolaylı olarak soruluyor. Bu sorulara, film ilerledikçe karakterlerin birbirine karışmasıyla ve hikâyenin kurgusunun belirsizleşmesiyle, yani filmdeki gerçekliğin muğlak hâle getirilmesiyle cevap veriliyor.

— Orijinal bir kopya... Toscanalı La Gioconda gibi. [...]
— Buradaki tek orijinallik resimdeki kızın güzelliği. Kız gerçekten orijinal. Böyle düşünürsen Mona Lisa da, La Gioconda’nın reprodüksiyonudur. Ya o gülümseme? Sence o gülümseme orijinal mi yoksa Leonardo ondan böyle gülümsemesini mi istedi?

Copie conforme, yaşadığımız değişimin yarattığı kaygıyla birlikte çoktan eski günlere özlem duymaya başladığımız bugünlerde, tüm gerçekliklerin inşa edilen kurgular olduğunu ve birileri onları inşa etmeden herhangi bir gerçeklikten söz edemeyeceğimizi bize hatırlatabilir. Eskinin daha iyi olmadığı durumlarda bile ‘eski’ olanın daha ‘gerçek’ olduğu yanılsamasının kolay üretildiği düşünülürse, yakında bu hatırlatmaya daha çok ihtiyaç duyacağımız düşünülebilir. Belki de değişimi görmek yeterlidir; ‘yapraksız bir bahçe’ de yenidir ve Tanpınar'ın dediği gibi “Yeninin bulunduğu yerde başka meziyete lüzum yoktur.”³

1. Copie conforme, yönetmen: Abbas Kiarostami, 2010.

2. Kadının adını film boyunca hiç duymadım.

3. Cümlenin tamamı şöyle: “Orijinal ve yeni… Dikkat edin, yeni diyorum. En büyük harflerle yeni! Yeninin bulunduğu yerde başka meziyete lüzum yoktur” (Ahmet Hamdi Tanpınar, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Dergah Yayınları, İstanbul 2011, s. 231).

Aslı Paköz, Copie conforme, değişim, kopya, koronavirüs, yeni