Sürdürülebilir moda, sosyal adaletle birlikte ekolojik bütünlüğe doğru değişimi teşvik eden bir hareket. Mevcut moda sisteminin değişimi için paradigma değişimini savunmakta. Etik ve adil olan sosyal, çevresel ve ekonomik döngü için üretim-tüketim alışkanlıklarının değiştirilmesi, üzerinde çok durulan bir konu ve bu yönde farkındalık yaratmanın davranış değişikliğine yol açacağı inancı uzun süredir kabul görüyor. Sürdürülebilir moda konusunda bilinç oluşturmak giderek mühim kazanıyor, çünkü mevcut moda sistemiyle “yaşam” artık devam ettirilemez duruma geldi.

Sürdürülebilir moda konusunda bilinç oluşturmayı ele alan iki haftalık bir etkinlik gerçekleştirildi geçtiğimiz eylül ayında. Ortak yaşam ve çalışma kültürüne dayanan Originn koordinatörlüğünde temelleri 2018’de atılan İzmir Design Factory¹ (IDF), tasarım, eğitim, araştırma odağında bir oluşum olarak, yürütmekte olduğu Tasarımca² dersi kapsamında, bu dersten mezun olan öğrencilerle birlikte iki haftalık bir Co.Creathon gerçekleştirdi. IDF, Türkiye’deki çeşitli üniversiteler, özel sektör, meslek odaları ve sivil toplum kuruluşlarıyla bağlantı içerisinde; belki de en önemli özelliklerinden biri, beraber üretim olanakları üzerine araştırmak ve toplulukların esenliği için çalışmak olarak görülebilir. Bu özelliğinin bir uzantısı olarak “tasarım odaklı düşünme” yaklaşımını benimseyen IDF’nin anlatmaktan ziyade gösterme, üretim ve fikir süreçlerinde deneysel yaklaşımları benimseme ve karmaşık problemlere yalın çözümler üretme gibi yaklaşımları bulunuyor. 

Bu yaklaşımlarla Tasarımca dersinden mezun olan IDF Çırakları’nın aldığı temel bilgiler, Co.Creathon programının da başlangıcı oldu. Co.Creathon, tasarım odaklı düşünme metoduyla “Sürdürülebilir moda konusunda farkındalığın artırılmasını nasıl sağlayabiliriz?” konusunu ele aldı. IDF ve Notion Kolektif ile birlikte katılımcılar, yirmi iki öğrenciden oluşan beş takım olarak, bu farkındalığı geliştirmek üzerine ortak projeler geliştirirken, takım çalışmasıyla ortak akıl oluşturup sürece katkı sağlamış oldu. Gerek öğrencilerin farklı disiplinlerden gelmesi, gerekse benzer şekilde sürdürülebilir moda için yaratıcı birliktelik sloganıyla bir araya gelen Notion Kolektif gibi oluşumların bir aradalığı “Birlikte ne yapabiliriz?” sorusunu gündeme getiriyor. Bu iki haftalık sürecin içinde yer alan biri olarak zannediyorum ki bu soruya verilen çeşitli cevaplarla beraber, sorunun kendisi hâlâ tazeliğini koruyor. Sürdürülebilir modaya ilişkin çoğu konunun zaten bireysel düzeyde çözülemeyeceği aşikâr. Çeşitliliğin ve farklılıkların bir araya gelerek ortak bir sorundan bir değer ve anlam üretme çabası belki de kolektif düşünmek adına gerçekleştirilebilecek en olumlu faaliyetlerden biri.

Bu iki haftalık sürece kolaylaştırıcı olarak katılan Notion Kolektif,³ sürdürülebilir moda konusunda çeşitli aktiviteler düzenleyen ve aktif faaliyetlerde bulunan bir oluşum. Sürdürülebilir moda alanında çalışan girişimcileri, düşünce liderlerini, değişim öncülerini, profesyonelleri, akademisyenleri, öğrencileri ve moda tutkunlarını bir araya getiriyor. Modanın sosyal ve çevresel etkilerinin tartışılması, hızlı modanın olumsuz etkilerinin iyileştirilmesi, moda endüstrisinin sürdürülebilir ve etik dönüşümü için yenilikçi ve alternatif çözümler geliştirilmesi konusunda Türkiye’deki sayılı oluşumlardan biri. Üstelik üyelerinin kadınlardan oluşması da Co.Creathon’da önemli bir özellik olarak ortaya çıktı. Moda ve tekstil, yeryüzünü ve ekosistemi en çok zehirleyen ikinci endüstri; bu alanda çalışan işçilerin çoğu kadın ve adil ücrete tabi değiller. Tartışmaların ekseninde adil ücret, kolektif üretim ve dezavantajlı grupların desteklenmesi varken, beden politikaları, cinsiyetçilik ve kadın hareketleri de ele alındı. Sürdürülebilir modaya yönelik değerlendirmelerde feminist perspektiften bakış açısı sunmak birçok açıdan dillendirilmeyen konulara dair farkındalığın oluşması için zemin sağlamış oldu. 

Co.Creathon’da ortaya çıkan önemli meselelerden biri, üretici ile kullanıcı arasındaki mesafeler oldu. Aynı mahallede oturduğumuz fakat varlığından bihaber olduğumuz hangi usta, neyi tamir ediyor? Hangi yapma biçimleri farklı bir giyim anlayışı için kaynak sağlayabilir? Sanıyorum tüketicilerin kimler olduğuna dair hayli fikrimiz var, ama üreticilerin nerede ne yapıyor olduğuna ve hangi değerleri sürdürdüklerine dair pek azımız bilgi sahibi. Co.Creathon etkinliğinde de bu durum bir sorun olarak karşımıza çıktığı için, ortaya çıkan projelerin ve prototiplerin içeriğinde bir tür haritalandırma ve bu ilişkiselliği ortaya dökme çabası vardı. Bununla beraber, özellikle GenZ’nin sosyal medyayı aktif kullanması ve ağırlıklı olarak bilgi akışını da o mecralardan takip etmesi, kimi çalışma gruplarının da yeni aplikasyonlar ve sosyal medya sayfaları oluşturarak, sürdürülebilir moda konusunda doğru ve şeffaf bilgiyi erişilebilir hâle getirmesini gündeme getirdi.

Bu etkinlik pandemi döneminde, bir kısmı online bir kısmı yüz yüze katılımla gerçekleşti. Artık çoğu toplantıyı, çalıştayı, çeşitli etkinlikleri Zoom üzerinden gerçekleştirmeye aşinayız. Hatta belki bu durum farklı grupları kolaylıkla bir araya getirme olanağı da sağlıyor. Esasen Co.Creathon için farklı toplulukların ve paydaşların bir arada bulunması önemli, çünkü eğitim akademik ortamla sınırlandığında eksik kalıyor. Akademik eğitim, tek geçerli akçe olmadığı gibi, kavramları uygulamaya dökme konusunda kimi zaman yetersiz de kalabiliyor. Bununla birlikte, hiyerarşik olmayan yapılarda sorulan sorular, verilen cevaplar, eleştiriler ve tasarım süreçleri de özgür kalabiliyor.

Çoksesli, çeşitli ve dinamik oluşumların varlığı sürdürülebilir moda konusunun daha iyi anlaşılması için hayli önemli, çünkü konu çok geniş ve araştırma alanı oldukça kapsamlı; sürdürülebilir modanın teoriden pratiğe neredeyse değinmediği konu yok. Farklı öğrenme biçimlerini, çetrefil sorunları ve yeni çözüm önerilerini bir araya getirirken bir arada olmak ve üretmek yeni çözümler ve yeni soruların üretilmesine katkı sağlayabilir.

1. IDF, Originn kuruculuğunda ESIAD, Yaşar Üniversitesi ve Porto Design Factory stratejik partnerliğinde bir oluşumdur.

2. Eğitmen: Can Güvenir.

3. Üyeler: Nazey Erdilek, Gözde Karatekin, Sanem Odabaşı, Şevin Gürarda, Aycan Gönen, Nermin Köse.

atölye çalışması, moda, Sanem Odabaşı, sürdürülebilirlik