Kadifemsi bir cilt bezinde ezdirilmiş serifsiz kalın harfler, numaracı mı komik mi emin olamadığım bir isim ama fotoğrafçıya çok yakışıyor. Parrjektif açık masada, yanında beyaz karton kapak bir kitap duruyor. Sayfanın boşluğunda UnnU ve altında fotoğrafçının ismi yazıyor: Levent Öget. Ne alaka diyenleriniz vardır umarım.
UnnU’nun kapağı kulaklı, kulağın içerisinde harf öbekleri üst üste basılmış; adeta bir görüntüye dönüşmeye çalışıyorlar, sanki yeterince uzaktan baksam ne olduğunu seçebileceğim. Bir atıf sayfasını, bir iç kapak izliyor. UnnU bu sayfaların hepsinde. Levent Öget’in giriş yazısında metnin dizilişi dikkatimi çekiyor; önce Türkçe sonra İngilizce, yeni sorumluluklarımdan mıdır, metin sınırının sayfa kenarına iddialı yakınlığına takılıyorum. Sıradaki açma eli bacaklarının arasında bir kadın bedeninin siyah beyaz fotoğrafı, 35 mm negatifle aynı büyüklükte, sayfanın ortasında gibi ama kararlı bir şekilde yukarıda. Bunu bir metin daha izliyor. 2013’te kaybettiğimiz Özgür Uçkan’ın bir metni, bu da diğeri gibi her sayfada başka bir alana dizilmiş. Dikey yatay, büyük küçük, benim aceleci gözümü frenlemeye çalışıyor gibiler. Bu uzun metin bölümünü fotoğraflar izliyor; önce az önce ufak gördüğümüze benzeyen üç farklı fotoğraf, bir sahnenin kararması gibi her seferinde gösterdiklerini başkalaştırıyor. Bir erkek ve bir kadın tozlu bir mekânda farklı biçimlerde tozlu bedenleriyle poz vermişler. Kurgu oldukları zaten bize girişte de anlatıldı, burada bulmamız gereken cevapları biliyoruz. 1999 yılından bir fotoğraf kitabına bakıyorum. Lise çağlarımda gözümü geliştirmiş sergi mekânlarından birindeki bir serginin kataloğu aslında bu kitap, Pamukbank Fotoğraf Galerisi’nden.
Diğerine dönüyorum. Parrjektif’i yedi sekiz sene önce bir sahafta gördüğümde üstüne atlayışımı hatırlıyorum. Komik bir para vermiştim, şu anda arayan koleksiyoncular bol, elinizdeki kopyaya iyi tutunun derim. Sonra sevgili Parr’la İstanbul’da söyleştiğimiz gün kitabı imzalatmayı da başarmıştım. İlk fotoğraf sayfanın üstünden ve altından taşıyor, güzel bacaklar ve ayakkabılar, saçma bir şekilde bir masanın üstünde. Parr’ın kaçırmayacağı bir an olduğu belli, bunu tanıdık simalar izliyor. Parrvari portrelerin arasında tanıdık lezzetleri görmek mümkün, tüm bunların içinde bu sefer fotoğraflar çok sayfalara serilişlerine bakıyorum. Bazen sırta, bazen kenarlara, bazen alta ya da üste yaslanıyorlar, yeri geldiğinde çerçevelenmiş duruyorlar. Tüm bu serilişin içinde bir hareket hayal ediyorum. Tanıdık simalar o zamanlar yeni yeni parlayan sokak stili bloglarından fırlamış gibiler, yemek ve tatlı düşkünü Parr bunların arasında sokak dokusunu gösteriyor.
Martin Parr ya da Levent Öget’in çalışmalarına odaklanmayacağım. Bu kitapları birlikte yazmamın nedeni ikisinin tasarımını da sevgili Esen’in üstlenmiş olması. Esen Karol, Manifold’un kurucularından ve onu beş yaşına kadar sürdüren editörü, aynı zamanda Radikal gazetesi, Okay’la ortak tutkumuz 2005’teki İstanbul Bienali’nin afişi ya da bu sayfanın kendisi gibi kültür alanında unutulmayacak tasarımlarda imzası olan, benim daha çok kitap tasarımlarıyla tanıdığım arkadaşım. Farklı bir sohbette bir imgenin sayfayla kurabileceği düzlemsel ilişkileri listeleyip çizdiğini söylemişti. Sohbetin içinde geçiveren bu sözleri sık sık düşünürüm: Sınırlı olasılığın tamamını bir arada görmek, dahası deneyimlemek ne getirir? Parrjektif’te portrelerdeki hareketleri görselin sayfaya serilişiyle ilişkilendiriyorum. Bazen de öncesindeki/sonrasındaki fotoğraflara görünmez bir rehber gibi davranıyor, “bu taraftan” der gibi. Parr’ın İstanbul’u mu? Martin Parr, İngiltere’nin orta sınıf kültürüne tutkun bir fotoğrafçı, İstanbul’da bu posh mekânlardan diğerine giderken arada yakaladıklarını hâlâ burada bulmak mümkün. Kendilerinin farkında oryantalistlere çok kızamıyorum.
UnnU çok daha farklı: Sonuçta Parrjektif, fotoğraf kitabı formunda bir prestij yayını, UnnU ise bir sergiye eşlik ediyor. Türkiye’de oturmuş fotoğraf albümü kurallarına uyduğu kadar, bunları sorunsallaştırıyor da demek istiyorum. Özgür Uçkan’ın metninin sayfalara bölünüşünde, kitabın devamında fotoğrafların yayıldığı alanları izliyor gibiyim. Emin değilim, Esen metnin ritmine onu bir fotoğrafçı gibi çerçeveleyerek yaklaşıyor diye de yorumlayabilirim. Metin yayına girdikten sonra telefonum çalacak ve bu soruların bir kısmı cevaplanacak. Buradan net bir yargıya varmayacağım ama tasarımcının izlenimlerinin bu metinlerin sayfadaki sunumuna etkisinin eleştirel bir eksende olduğunu söylersem yanlış olmaz. Fotoğraflarla ilişkisi nasıldı acaba? Esen’e sormalıyım.
Zihnim hızlı bir hareketin içinde gibi bir süredir, buna alıştım. Yakın oldukça flu ama genelde karşımda ne olduğunu seçebiliyorum, uzak ise çok daha net gözüküyor. Manifold’u yakından takip edenler biliyor, en severek yazdığım bu yayına artık bir editör olarak da katkıda bulunuyorum. Detaylarını Esen’in doğum günü yazısında ve İştirakçı Kılavuzu’nun yeni sürümünde bulabilirsiniz. Bu yazı uzun zamandır yazılagelse de hakkıyla bitemiyor. Aramızda bir gün bir konuşmada geçmişti tüm bu metinleri bir kitapta toplamak hayalimiz, ama Esen’in tasarladığı fotoğraf kitaplarını doğrudan kitaba yazmalıydım belki de. Peki şimdi öyle böyle şöyle derler mi? Kim ki onlar? Ben der miydim? Demezdim. Çünkü bu çorak diyarda çok şapkalı olmanın ağırlığını hep hissediyorum. Şapkalarımdan birini kaybetmekten hep çok korkuyorum. Uzatmayayım, bir sürü şapkayla gezmenin zorluklarını Esen gibi bilen bilir. Sonuçta Manifold’un 5. yaşına yakın bu tarihten iyi bir tarih olamazdı bu metni yazmak için. Teşekkürler Esen ve bu fırsatla Manifold’un tüm iştirakçileri.
