0.

Bir gün kendimi Yuja Wang’ın bir konserinde en önde buldum. Wang’ın sıklıkla çaldığı, belki de dünyada en iyi çaldığı, Glass’ın 6. etüdünü capcanlı izledim ağzım açık.¹

Etütler, Glass’ın piyano çalmayı öğrenmek için yazdığı kompozisyonlar. Notalara baktığınızda bunu rahatlıkla anlayabiliyorsunuz. Bir tür parmak egzersizi, bir tür nota egzersizi ama bir yandan da bir tür konçerto bunlar. Çünkü Glass piyano öğrenmek için bir konçerto yazmış. Hem de çok güzel yazmış.

Ama çalması kolay değil. Wang’ın ibadet eder gibi gece gündüz çalışarak bu konçertoyu mükemmele yakın çaldığını görmek kolay. Büyük bir kabiliyet, bitmek bilmeyen bir azim ve çalışkanlık, Glass’ın güzel parmak egzersizi için gerekli. Bu nedenle Wang bunu Glass’tan daha iyi çalıyor. Bu nedenle Wang bunu herkesten daha iyi çalıyor.

1.

Rusya tarihini ezberlemeyi siyaset bilmek için bir kural olarak bu nedenle hiç görmedim. Baksanıza örneğin Gün Zileli’nin konu üzerine bitmek bilmeyen kitaplarına, çevirilerine… Kendini Rus siyasetinin tarihini izah etmeye adamış yayınevlerinden tutun da Lenin’in günümüze ışık tuttuğuna inan birçok düşünüre (ya da düşünmeze) göre, halihazırda siyaset literatüründe aslında biz her şeyi biliyor, gerekli tüm teorik altyapıya sahip olmalıyız. Yaparak öğrenmeye gerek olmadığını, öğrendiklerimizi yapmak gerektiğini tekrarlayıp duran metinler bunlar.

Özgürlükçü siyasetin tam da bugün ihtiyacı olan şeyin Wang-Glass gibi bir ortaklaşma, bir hibritleşme olduğu açık.

Ortadoğu’da özgürlükçü kibbutzların tekrar tekrar öğrenilmesi için gerekli siyaset konçertosu da bu, feminist siyasetin tekrar öz sorunlarına eğilebilmesi için gerekli mücadele konçertosu da bu, dijital kültürün siyasi adalet için yeniden inşası için gerekli emeğin konçertosu da bu.

2.

Glass’ın etütlerini nasıl inşa ettiği üzerine adım adım düşünmek bu açıdan faydalı olacaktır. Evvela bu etütleri becerebilmesinin ilk koşulu iyi bir besteci olması. Bunun için güzel müzik yaratabilmesi, bunu da kâğıda dökebilmesi lazım. Sonrasında belki de en önemlisi, neyin eksik olduğunu yani iyi piyano çalamayan bir besteci olduğunu kabul etmesi gerekli. Piyano çalamayan siyasetçi, belki “liderlik vasfı olmayan” biri, belki diyalektikte sıkışmış bir nostaljik, belki de gerçek mücadelenin Glass-Wang gibi bir hibritleşmeyle olabileceğini anlamış biridir. Hâliyle eksikleri kabul edip bunu ampirik bir şekilde çözebileceğimize inanmak ikinci ve en önemli adım. Nihai adım siyasi eksikleri güzelce giderebilmek. Güzelce. Konçertoyu parmak egzersizinden ayıran da bu.

Demek ki
1. Evvela müzik (yani siyaset) nedir etraflıca bilmeli
2. Sonrasında eksiklerin tespitini yapmalı
3. Nihayetinde de güzel müziğin (yani siyasetin) nasıl yapılacağını bilmeli

“Siyasetin güzeli nedir?” diyeceksiniz. Daha önce anlattım oysaki bu dergide.² Örnekleri gani gani artırmak mümkün. Gezi, vicdani ret hareketi, ekolojik hareket akla ilk gelen örnekler. Çünkü bunların hepsi, bugünden bakınca bile birer siyaset konçertosu.³

Gezi’nin ruhunu bu satırlarda anlatmak gereksiz. Ama Gezi’yle birlikte çıkan sanatsal siyaset enerjisi sadece güzel değil, hepimizin ihtiyacı olan bir şeydi. Onu güzel yapan sadece anlattıkları ve hayal ettikleri değil, tüm bunları güzelce, kendisine hayran edecek şekilde yapabilmesiydi. Gezi güzeldi.

Vicdani ret hareketi de hele hele böyle (afedersin) dinci ve sağcı bir toplumda bile ortaya çıktığında etkileyici bir siyasi estetiğe sahipti. Bu estetik belki biraz ahlakçı, birazcık da doğrucuydu ama ardında güzel bir siyasi iz bırakmıştı. Şiddetten arınmış ve şiddetsiz eylemler meraklısı için bir cevherdir, bu estetiğin ilk adımıydı. Mahkemeler ve cezaevlerinin, haydi adını koyalım performatif bir sanat sahasına, siyasi sanat sahasına döndürüldüğünü dahi düşünmek mümkündü. Çünkü siyaseti de eylemliliği de güzelce yaparken, bu resmin nasıl yapılacağını yapa yapa öğreniyorduk. Eskizlerin üzerine bir resim yaparken siyaseti yeniden inşa etmekti bu. Bunu da güzelce yapmaktı.

3.

Ben Glass-Wang örneğini verdim, isteyen aynı kurguyu Portishead’in Gibbons’ı ve Barrow’u üzerinden de kurar. Kurar kurmasına da müzik o kadar güzel olmaz. Piyano çalmak yoksa nedir ki, Dr. Dre de çalıyor.

1. Wang’dan dinleyelim: Glass: Études: No. 6

2. “%99 Anarşizm”, CB, Manifold, 16 Mart 2017

3. Nükleer karşıtı ve ekolojik hareketin memleketimizdeki Wang’larından Timur Danış’la 22 yılı önce yapılan bir röportaj “hâlâ günümüze ışık tutuyor”.

Can Başkent, müzik, siyaset