Apollonik imgeler yeniden tezahür ediyor, antik olana duyulan sentetik bir özlem olarak. Kültür kendine has “SOS”ini geç moderniteye uygun şekilde sanalda veriyor. Değişimin ivmesi dahi ivmeleniyor; onunla başa çıkmak, onu yavaşlatmaksa en uzağa, arkaik ve antik olana dönmeyi gerektiriyor. Apollonik imgeler de bu değişimin kültürel yabancılaşmasına karşı bir tampon görevi görüyor, bu süratli geçişe bir aşinalık sağlamayı amaçlıyor. İlerlemenin realiteyi insansızlaştırması kültürde kendine özgü hümanist karşılığını buluyor.

Sanal olan reel olanın yerini aldığından, kültürün izini de sanalda sürmek daha isabetli gözüküyor. Çünkü ancak sanal olanın sürati teknolojik ivmelenmenin sosyal tezahürlerini dışavurabiliyor. Fiber optik kabloların süratine parçalanmış ve iç içe geçmiş nihilist imgeler yetişebiliyor. “Scrollamak”, sosyal ivmelenmenin kontrolünün bizde olduğunun bir yanılsaması sadece. Aygıtlar eylemlerimizin, yazılımlar da ilişkilerimizin ikamesine dönüşüyor. Karar alma edimimiz algoritmalara bahşedildi, irademiz abes kılındı. Geri dönüşümüz yok.

0

 Advanced issue found

▲

Makinelerle olan işbirliğimizin önceliği araçsal ve ekonomik. Kültür ise bu ilişkinin sonucu olan bir yan ürün sadece. Vardığımız noktadan bakınca modernite, ölüm içgüdümüzün en güçlü ve en başarılı ifadesiymiş gibi gözüküyor. Kendimizi sonlandırmak üzere her şeyi tahrip ediyor ve sonra yine, yeniden üretiyoruz. Hobbescu manada yalnızca birbirimizin kurdu değiliz; oluşturduğumuz sistemler ve araçlarla da mücadele etmemiz gerekiyor artık. Sonu belli olan bir sürece girmiş vaziyetteyiz. Üstelik oyalanmayı değil, aksine ivmelenmeyi arzuluyoruz.

Maneviyatımızı ikame edecek bir şeyimiz de kalmadı artık. Hatta böyle bir şey ortaya çıkmaya cesaret dahi edemez, zira bu türden bir şeyin potansiyeli dahi, her an sistem tarafından yutularak araçsallaştırılmayı bekler vaziyette. Her türden metafizik deneyim, öyle ya da böyle piyasaya entegre edildi. Meditasyonlarımız dahi aylık ödemeye tabi kılındı. Sermaye mahremiyetimize ortak oldu.

Manevi boşluğumuzu sanat da doldurmuyor artık, aksine alımlamanın ivmelenmesine yalnızca yeni çeşit kitsch’ler cevap verebiliyor. Yakın zamana kadar gelecek kültürü öncülleyen, realiteyi yansıtan sanat, ivmelenmenin karşısında yavaşlamayı arzulayabilir ancak. Zira sanat maddesini kavrayamadan dünya maddeyi sürekli değiştirmiş oluyor. Realiteyi ortaya koyan sanat böylece realitenin dışına itiliyor, kendi kabuğuna çekilmeye zorlanıyor. Madde ve form arasındaki ayrım ortadan kalkmaya başlıyor, böylece kitsch, sanatı ikame ediyor.

Antikiteden farklı olarak, yeni türden yabancılaşmalarımızla başa çıkacak olan katharsis için trajediye değil, nihilizmin über satürasyonuna ihtiyacımız var artık. Adorno’nun Kültür Endüstrisi-Kültür Yönetimi’nde bahsettiği katharsis parodisi, pekâlâ parodi olmaktan çıkmış, katharsis gerçeğine dönüşmüş gibi gözüküyor. Böylece moderniteden beri değerlerin lağvedilmesinin, “dünyanın büyüsünün bozulmuşluğunun” kültür krizlerini de komedi tazmin ediyor. Modernitenin biriktirdiği nihilizmle internetin dört bir yanına sirayet eden ve hızla tüketilen meme’ler mücadele edebiliyor. Değerlerden yoksun olduğumuzu bize düzenli olarak ancak bu hatırlatabiliyor.

İçinde bulunduğumuz geç modern dönemin yeni bir fazına girmiş bulunuyoruz sanki. Artık kültürün tepkiselliği geçmiş ama askıda kalmış bir tepkinin tepkisi olarak ortaya çıkıyor sanki. “Büyük anlatılar” yıkılmış olsa da bileşenleri sanki tözlerini muhafaza ederek çağa uyarlanmış şekilde tekrardan karşımıza çıkıyor; ne olursa olsun yine de tarihsellikten kurtuluşumuz yok gibi gözüküyor.

İlerlemenin ivmesi, kültürü antik ve arkaik olana daha da yakınlaştırmak zorunda. Moderniteden içten içe o kadar tiksiniyoruz ki aslında, ama yine de onu bırakamıyoruz; modernitenin filtreleriyle, antik olanı idealaştırma gereksinimini duyuyoruz. Böylece geç modernitenin kederi, modernitenin ivmelenmemiş hâlini arzuluyor sanki: Apollonik olanı.

Apollonik imgeler yeniden tezahür ediyor. Alman idealizminin hayaleti siber-uzaya nüfuz ediyor. Geri dönüşün mümkün olmayışının kabulü, kültürde eskinin Apollonik değerlerine marjinal şekilde tutunma, tarihsel olarak uzak ama düşünsel olarak pek de uzak olmayan bir idealar inşasından medet umma olarak ortaya çıkıyor. Değerlerden kopuşun, trans-hümanist dönüşümün geriye döndürülemezliğine olan tepki, patriyarkal, faşist ve ırkçı olarak, egemen olan kültürün karşısında ve son derece uçlarında kitsch bir biçimde ortaya çıkıyor. Başta kültürel bir reaksiyon gibi gözüküyor, oysa insansızlaştırılmaya karşı olan son derece vahim ve çocuksu bir yardım çağrısı bu.

algoritma, Antroposen, Burak Öztürk, kitsch, modernizm, sanal gerçeklik, sanat, Theodor W. Adorno