Hem benzeşmesi hem de farklılaşması gereken iki mezar üzerine.

Kirsty Bell’in hem kendi duygularını
hem de yabancısı olduğu bir toplumu ve kenti anlamak/anlamlandırmak üzere çıktığı yolculuğun düşündürdükleri.

« [T]anık olduğumuz, Hadia’nın elbise formunu alan varlık mücadelesinin,
onu sınırlayan fiziksel ve politik çerçevelerden sıyrılarak bir mekânda tezahür etmesi… »

« Hapishane müzeleri suç ve ceza anlatımıyla sınırlı kalmaz, toplumsal algıları ve politikaları da şekillendirir. »

« [Geçmişi hatırlamanın t]ek bir yolu yok. Yıkılıp yıkılıp yeniden inşa edilebilir. Ya da yıkılmadan da. Üstüne, yanına, kıyısına köşesine de eklemlenebilir, iliştirilebilir. Yolun bir önemi var mı? […] Geçmişi yıkmak bir enerji ister. »

« [H]er bir taşın üzerine eğildikçe,
yerle gök arasında bir tür
bağ kuruluyordu. »

« Mimarlık dünyasına yeniden giriş yapmaya çalışıyorum. Aşağılardan,
su diplerinden, gemi batıklarından. »

« Mekân üç boyutludur ancak yer dört. Zaman ve insan mekâna karışır. Hafızada yer eder, nostaljiye dönüşür. Bu kelimeler de böylece sadece soyut birer kavram olmaktan çok, mekânsal bir değer kazanır. »

« Gerçekliğin geleneksel sınırlarından etkilenmemiş bir âlemde, hafıza ve hayal gücünün etkileşimiyle yaratılan, bir kişi hariç yaşayanların daha önce
hiç görmediği bir yer burası. »

“[A]rşivin varlığı kadar erişilebilirliği de önemli.” Kent hafızasını kaybetmemek konusunda araştırmacıların, kurumların ve yerel yönetimlerin sorumlulukları üzerine…

« — Eğer zulmü ortadan kaldırırsanız, o zaman kendinizi ortadan kaldırmış olursunuz. »

« Kapalı kapılar ardında fısıldaşmalar, göz göze gelince göz kaçırmalar… Sezgilerim bana söylenmeyen bir şeyler olduğunu söylüyordu ve bu durum konuşmalara daha fazla kulak kabartmama neden oluyordu. »

Taş bazen apaçık bazen de belli belirsiz olan pek çok anıya ev sahipliği yapar. Özelden genele belleği içinde taşır. Taşın hatırası da vardır hafızası da.

Taştır direnen, saklayan ve saklanan, yaşayan, yıkılan, konuşan, karanlıkta kalan ve açığa çıkaran, belleği olan.

Gülsün Karamustafa’nın “çalışmaları, sanatın ve ‘yaratmak’ işinin, özünde
ve nihayetinde bellekle, biriktirmekle, birikenle ilişkili olduğunun altını çiziyor.”

« O dokunuş sürmese bile, hafızadaki yerinin sürdürülüşü. O anın düşünülüşü. Kaybolmasın diye. Hatırlama biçiminde kusurlar olsa dahi hatırlanacak bir şeylerin olması. Sadece bu. »

« [K]arşı karşıya olduğumuz görüntü bombardımanı nedeniyle […] büyük olasılıkla alışık olduğumuz, bilincimizde taşıdığımız ‹ şemalara › ve ‹ siyasal/
sınıfsal › paketin gereklerine uygun görüntüleri işlemeyi tercih ediyoruz. »

« Berlin’de geçirdiğim vakit azalsa da her seferinde şehrin yeni noktalarını keşfediyorum. Bunun buraya özel olup olmadığından emin değilim, çünkü her gün her güneş doğduğunda hep başka bir güne uyanıyoruz aslında. »

« Az önceki koku kavgası yoruyor onu, biraz soluklanmak istiyor.
Bir apartmanın girişine, mermer basamaklara oturuyor. Bir sigara için elini cebine atıyor. Yanına dönüp bakıyor, kimse yok, tek başına. »

« Bir defa nesneler üzerinden bakmaya başlayınca zihin bambaşka bir şekilde çalışıyor ve birbirine bağlanan olaylar ve hatıralar karşısında insan şaşırıyor. »

Eğlence beklenti içine sokarken, sanat beklentiyi kırar. Eğlence bize istediğimizi verirken, sanat henüz istediğimizi bilmediğimiz şeyi verir. Eğlence entropik yani değişime karşıyken, sanat negentropik yani değişimin katalizörüdür. Sanat hayattır.

« Herkes bir yerde, bir birleşme, bütünleşme yok. İsmim Sıla. Saz çalmaya başlamam gerekiyormuş gibi. »

Cem Kaya’nın Türkiye’den Almanya’ya göçü müzik üzerinden okuyan belgeseli Aşk, Mark ve Ölüm, Almanya’nın
en az bilinen en büyük müzik sahnesini tanıklıklarla ve arşiv belgeleriyle
ortaya koyuyor.

« Neredeyse her gün önüme boş bir sayfa açıyor, görme becerimin yetersiz kaldığı hattın arkasındaki, birbirinin hem nedeni hem de sonucu yaraların, onların birbirine sürtündükçe sağlamlaşan maskelerinin gönlünü almaya çalışıyorum. »

sesin ve sessizliğin olasılığı / akışkan süreçler / duyumsayan bedenler

« [B]ir yanda unutuşun ırmağında akıntıya kapılmak, zihnin labirentlerinde kaybolmak, tatlı oyunlara dalmak dururken, diğer yanda da geçmişin izlerini sildirmeme, kayıt tutma, arşivleme, hatırlama çabasına her an tanık hatta dahil olabiliriz. »

1923 doğumlu bir Cumhuriyet çocuğunun, küçüklüğünde Bozcaada’da arkadaşlarından öğrenip, nakaratını unutmadığı hâlde adını hatırlayamadığı Rumca bir şarkının izini sürmenin göç, kimlik, dil ve bellek üzerine düşündürdükleri.

Berlin’in Berlin veya İstanbul’un İstanbul olması “yaşayanlarıyla beraber sahip olduğu hafızalardan, peşine düşülemeyen karmaşık köklerden kaynaklanıyor.”

MAD süreli yayını beyond.istanbul’un Beyoğlu’nun dününe, bugününe ve yarınına bakan üç bölümden oluşan dokuzuncu sayısının içeriği ve hazırlık aşamasında deneyimlenenler üzerine.

« Geçmişin ansızın belirmesine, ona bakmaya, birazcık bile şimdiye sızmasına tahammülümüz yok. Bizi tüm olanakları ve sloganlarıyla hep ileriye, hep sonraya güden bir kültürün içerisinde şu ana sıkışmış belleksiz hayaletler gibiyiz... »

« İmge sanat eserinin bağlamını
ortaya koyarken, mevcut uzama müdahale etme kapasitesine sahiptir
ve duyumsatma anında kendi uzamını
–kültürünü– yaratan şeydir. »

“Covid-19 felaketini yaşayan herkes hatırlayan, anılardan anı türeten insanlara” mı dönüşmeli Yan Lianke’nin umduğu gibi; yoksa Cioran’ın dediği gibi “hayat, ancak muhayyilemizin ve hafızamızın zayıflıklarıyla” mı mümkün?

Tek imgeyle çok şey anlatabilen,
ilk filmi ile sonuncusu arasında
altmış beş yıl olan “uçların kraliçesi” yönetmen, en baştan en sona
benzer temaları yeni biçimlerde anlatmayı başarıyor.

Hakikati bulanıklaştırma riski varken, sanat hakikatin hafızasını da sisler ardına sürüklüyor olabilir mi? Her yer vicdan mekânı olarak düşünülebilir mi?

İkiz kardeşler Alex ve Marcus’un geçmişlerine ilişkin birlikte kaleme aldıkları hikâye sonrası, kardeşlerin peşine düşen yönetmen Ed Perkins’in onlarla yıllar süren çalışmasının ürünü belgesel üzerine.

“Yasını, kırılganlığını bir başkasınınkinin yanına koyup, haklı haksız aramadan dertleşmek”, “belleği dondurmak yerine sürekli canlı tutmak” ve hafızanın aktarılabilirliği üzerine.

Bağımsızlık, modernlik, mekân ve zaman üzerinde hakimiyet, güç, devinim,
sürüş hazzı, başarı… Bu kavramlar, otomobile sahip olan insan açısından
bir kazanımı ifade etmekle kalmaz, toplumsal hayatın zihinsel temsili içinde otomobile yeni bir rol daha biçer.

Yıkım, hafızanın mekânlarını tahrip ettiği ölçüde yarattığı nostaljiyle beraber bir tür tekinsizlik de üretir.

Hafızada birikenleri güncelleyememek, işe yaramaz bilgileri atamamak, bazı bilgilere sıkı sıkı bağlanmak, yeni bilgilere yer açamamak, eski bilgileri yenilerden daha doğru bulmak, geçmiş kuralları gündeme getirmek...

« Bugün artık hatıraları yeniden oluşturmak denen bir şey var;
her şeyin bu kadar çabuk unutulduğu toplumda hatırlamaya da gerek yok, birileri sizin için yeniden oluşturuyor
o geçmişi. »

Yuva, mahalle dediğimiz ve sorgulamadan kendi parçamız gibi algıladığımız mekânların “eskisine benzer, plastik bir paralel evrene” dönüştürülmesi ve bellek kaybı üzerine.

« Kültür sanat yapılarının sadece uyguladıkları politikalarla değil, fiziki varoluşlarıyla da devletin ideolojik aygıtları olabildiğini görüyoruz. Aslında yeni AKM binasının dış cephe tasarımı da doğrudan bunu söylüyor bize. »

Bağlamını ve referanslarını yitirmiş hâlde duran bir yıkıntı ve yıkımın geçmiş ile gelecek arasında yarattığı boşluk... Reiche, merdiveni üzerinden arkeolojik bir yıkıntıya değil, yıkıntı hâlindeki
İller Bankası binasına baksa ne görür?

Feel Infinite’in deneyimlendiği yer boş bir arazi de, ıssız bir yolda ilerleyen arabanın sürücü koltuğu da, küçücük
bir oda da olabilir. Jacques Greene’in bu ilk albümünü saranlar, bir çiçek parçası, kırmızı bir doku, kimliksiz bir insan portresi, hatta belki de kekik kokusu...

Mimarlığın büyüsü yaşama alanları yaratarak durumları, insanları, algıyı, hareketleri, hayatı değiştirebilmekte.

Müşterek bir eylem olarak unutmamak, hatırlamak, hatırlatmak. Almanya’nın birçok farklı şehrinde aktif olan
Göçmen Kadınlar Birliği’nin
Dişil Perspektiften Dünya! başlıklı projesi ve projenin hiyerarşisi bulanık ekibinde çalışmanın getirdikleri üzerine.

Belleğin giderek yok olduğu Beyoğlu’nda gerçekleşen iki sergi, değişimin travmatik olduğu zamanlarda, belgeye ne kadar ihtiyaç olduğunu ve belgelemenin bir direniş biçimine dönüşebileceğini gösteriyor.

« [U]yumak isterdi şimdi, korkmasaydı eğer. Ama uyumak demek, kâbustan sert gerçeklerin içine dalmak demekti. Uyumak, sabah uyanmak, kahve içmek, her gün olduğu gibi yaşama devam etmek demekti. Halbuki yarın, herhangi bir her gün değildi artık. »