Benim bir izleyici olarak suç öykülerine merakım aşikâr. Türün ekranda karşılaştığımız örneklerinin sektör için önemi de öyle. Tam yaza girerken türün bazen çok fazla konuşulmayan uyarlamalarının bile çevrimiçi platformlar için ne kadar önemli olduğunu hatırlatan bir gelişme yaşanınca buna değinmek istedim. Yazar Michael Connelly okurlarının yakından tanıdığı iki karakter, bir hafta arayla iki ayrı platformda izleyicileriyle buluştu. Netflix dizisi The Lincoln Lawyer ve Amazon Freevee’nin dizisi Bosch: Legacy ile beraber adeta bir Michael Connelly rönesansının yaşandığı söylenebilir.

Her ne kadar sosyal medyada ve basında The Lincoln Lawyer daha fazla yer bulmuş olsa da Connelly’nin kitaplarından uyarlanan iki diziyi ayırmak imkânsız. Bunun iki sebebi var: Birincisi öykülerin başkarakterleri avukat Mickey Haller ve dedektif Hieronymous “Harry” Bosch’un aynı şehirde, Los Angeles’ta, adalet sisteminin farklı noktalarında yer alan iki kardeş olması.¹ İkinci sebep, Amazon’un ilk orijinal içeriklerinden olan Bosch dizisinin istikrarlı performansının sonucunda sektörde kendilerine yer bulmaları. 2015’te Amazon Prime’da yayımlanmaya başlayan Bosch, 2021’de sonlanırken şirket yeni markası Freevee’de karakterin yeni maceralarını yeni dizisi Bosch: Legacy göstermeye devam etti. Freevee’nin mayıs ayında Bosch: Legacy’yi yayımlamasından bir hafta sonra The Lincoln Lawyer da Netflix’te yayına girdi. 

Netflix dizisinin uyarlandığı kitap her iki karakteri bir araya getiren bir roman olmasına rağmen Bosch karakteri, uyarlama hakları farklı şirketlere ait olduğu için Netflix dizisinde yer alamamış. Dizide, Bosch’un romandaki yerini hemen hemen aynı şekilde karşılayan başka bir karakter yaratılmış: Dedektif Raymond Griggs (Ntare Guma Mbaho Mwine). Mickey Haller, Netflix dizisinden yıllar önce 2011 yılında sinemada² Matthew McConaughey tarafından canlandırılmıştı. Yeni versiyonda başrolü Manuel Garcia-Rulfo üstleniyor. Bosch’u Amazon macerası başladığından beri canlandıran oyuncu ise Titus Welliver.

2015 yılında Amazon Prime’ın ilk orijinal dramalarından biri olarak yayımlanan Bosch, Amazon’un sahip olduğu algoritma kapasitesi göz önünde bulundurulduğunda çok doğru bir seçim. En başta bir kitap satma platformu olarak hizmet vermeye başlayan ve daha sonra kapsamlı bir alışveriş sitesine dönen Amazon’un, çok satan eserleri tespit etmesi ve uyarlamalarını pazarlaması çok kolay. Bosch ile benzer bir stratejinin takip edildiği iki diğer örnek Man in the High Castle (2015) ve Jack Ryan (2018). Bosch sektör için merak uyandıran bir uyarlama olmakla beraber basında ve sosyal medyada da ödül törenlerinde de pek bir görünürlük kazanamadı; fakat yedi sezon devam ettiği düşünülürse Amazon için izlenme rakamları iyi olmalı. Dizinin az görünürlüğü aslında bazı izleyici kitlelerinin sosyal medya görünürlüğünden etkilenmiş olabilir. Türün veya kitapların hayranı olup diziyi izleyen fakat sosyal medyada paylaşım yapmayan izleyici grupları mevcut. Burada izleyicilerin yaş aralığı da etkili. Ancak görünürlük ile dizinin izlenmesi arasında farklar olabiliyor. Yani yaşça büyük ve sessiz ama istikrarlı bir şekilde bazı dizileri izleyen kitleler var. Ve Amazon gibi markalar, bazen bu model izleyicisi olan dizilere belli ölçüde yatırım yapabiliyor.

Yedi sezon sonra biten Bosch, Amazon’un bir alt markası diyebileceğimiz reklamlı yayıncılık yapan Freevee markası altında Bosch: Legacy olarak devam ediyor. Freevee’nin devam dizisi Harry Bosch ile beraber polisliye başlayan kızı Maddie Bosch’un (Madison Lintz) hikâyesine odaklanıyor. Eski diziden Honey Chandler (Mimi Rogers) gibi bazı karakterler yeni dizide de karşımıza çıkıyor.

İstisnaları olmakla beraber yedi sezon, Amerikan dizi standartlarına uygun bir ömür. Yıllar geçtikçe artan oyuncu ücretleri ve yine oyuncuların yeni projelerde yer almak istemesi gibi sebeplerle çoğu dizi için yedinci sezon doğal bir bitiş zamanı. Hatta genellikle oyuncularla yapılan kontratlar altı yıl ve opsiyonel yedinci yıl çerçevesinde planlanıyor. O yüzden Bosch’un ilk dizisinin bitmesi şaşırtıcı sayılmaz. Dizinin yeni ismiyle devamına Amazon’un yine kendi markası olan Freevee’de yer vermesi aslında Bosch’un Amazon için değerini gösteriyor. Tabii orijinal dizinin devam versiyonu için küçülen kadrosu, dizinin artan masraf sorunun bir kısmını da çözmüş oluyor.

Amazon’un Freevee ile ilgili planlarını anlamak için henüz çok erken. 2019-2022 yılları arasında IMDb TV adıyla yayın yapan çevrimiçi izleme platformunun bu ikinci isim değişikliği. Platformun kuruluş aşamasındaki adı IMDb Freedive’dı. Amazon Prime’ın aksine reklamlı yayın yapan Freevee’nin orijinal içerikleri arasında Leverage dizisinin devamı ve yeni bir Black Beauty uyarlaması var. Platformun, kataloğunda bilinen edebiyat uyarlamaları ve dizilere yer vermesi mantıklı. Benim merak ettiğim ise Amazon Prime’ın yanında Freevee’nin nasıl bir hedef kitle farklılaşması getireceği. Prime’dan farklı olarak ücretsiz ama reklamlı olan Freevee’ye kayıt olduğunuzda, dizilere yine Prime arayüzüne benzer şekilde erişiyorsunuz. Kayıt olmanın zorunlu adım olduğu ve bunun için bir Amazon kullanıcı adı gerektiği düşünülürse, Freevee’nin Amazon ve Amazon Prime Video kullanmayanları, şirketin gitgide büyüyen ekosistemine dahil ettiğini söyleyebiliriz. Özetle Freevee, Amazon evrenine alternatif giriş sağlayan yeni bir rampa. Söz konusu giriş, Amazon’un diğer hizmetlerini denemeyi kolaylaştırıp teşvik etmenin yanı sıra izleyici alışkanlıkları, adres ve reklam üçgeninde data toplamaya yarayacaktır. Bu sebeple, Freevee’nin ulaşmaya çalışacağı kitleyi anlamak önemli.

Çevrimiçi izleme platformlarının çalışma modeller ve hedefleri yukarıda bahsettiğim gibi çeşitlenirken suç öyküleri sektörde istikrarlı biçimde önemini koruyor. Hele Michael Connelly gibi çok satan listelerinde uzun süreden beri yer alan yazarların uyarlamaları, Netflix, Amazon ve Amazon uzantısı Freevee gibi farklı platformları için cazipliklerini koruyor.

Bosch, The Lincoln Lawyer ve Bosch: Legacy dizilerine yakında bakınca, Netflix’in dizisi The Lincoln Lawyer³ biraz daha komediye alan tanıyan ve hızlı tüketime uygun uyarlama. Bunda her suçlunun adil savunmayı hak ettiğini söyleyen savunma avukatı Michael “Mickey” Haller’ın dinamik tarzının etkisi var. Zaten dizi yayımlandıktan sonra Netflix’in çok izlenenler listesinde kendini gösterdi. Bosch ve kadrosuyla beraber çekim bütçesi küçülmüş gibi görünen Bosch: Legacy ise zorlu çocukluğun travmalarını taşıyan Harry Bosch’un ciddi ve gergin tarzının etkisiyle, The Lincoln Lawyer’a göre ağır ilerleyen ama türü sevenleri pek hayal kırıklığına uğratmayan bir anlatıya sahip. Diğer bir deyişle, Connelly uyarlamaları farklı izleyici tercihlerine hitap edecek bir yelpazede. 

2000’lerde sinemaya uyarlanan iki eseri ve yaratıcılarından olduğu Level 9 (2000) isimli kısa ömürlü UPN dizisi sonrasında Connelly gerçek mecrasını çevrimiçi izleme platformlarıyla bulmuş. Platformlarda artan görünürlüğü, yazarın ekran uyarlamaları için popülerliğini artırıyor. Connelly’nin gazeteci kahramanı Jack McEvoy’un⁴ deneyimlerine odaklanan serisinin kitaplarından Fair Warning’i kendisinin sinemaya uyarlayacağı 2020’de açıklandı. Öte yandan ünlü yazarın Bosch ile beraber bir diğer serisinin kahramanı Renée Ballard’ı bir araya getirdiği yeni romanı Desert Star Kasım’da yayımlanacak. Connelly bir konuşmasında Dedektif Ballard’ın hikâyesinin de ekrana gelmesini arzu ettiğini söylemiş. Görünüşe bakılırsa yazarın eserlerinin uyarlamalarını ekranlarda görmeye devam edeceğiz. Aynı modeli uygulamayı umut eden diğer yayıncılar –özellikle çevrimiçi izleme platformları– bu türdeki romanlara yatırım yapmaya devam edecektir. Ama erken dahil olanın kazandığı oyunda, otuz yedi romanı olan Connelly kalibresinde yazar bulmak kolay değil. O nedenle zaten kızgın olan rekabetin daha da kızışacağına hiç şüphe yok.

1. Haller ve Bosch’un babaları aynı. Haller, Connelly’nin The Brass Verdict kitabında aynı dava etrafında Bosch ile yolları kesişince kardeş olduklarını anlıyor. Bosch ise durumdan daha uzun zamandır haberdar.

2. Connelly’nin sinemaya uyarlanan bir diğer eseri, FBI ajanı Terry McCaleb rolünü Clint Eastwood’un oynadığı Blood Work (2002). Eastwood aynı zamanda filmin yönetmeni.

3. Haller’ın eski eşlerinden Maggie McPherson rolüyle Neve Campbell ve Haller’ın şoförü Izzy rolüyle Jazz Raycole, dizinin dikkat çeken oyuncularından.

4. Jack McEvoy, Connelly’nin kitaplarında Los Angeles’taki vakaları takip ederken Mickey Haller ve Harry Bosch ile karşılaşıyor. Connelly farklı karakterlerini aynı öyküde buluşturmaktan çekinmeyen ve böylece eserleri arasında sinerjik pazarlamayı destekleyen bir yazar.

Amazon Freevee, Amazon Prime, Bosch: Legacy, dizi, Michael Connelly, Netflix, Peyderpey, Şebnem Baran, streaming media, The Lincoln Lawyer, uyarlama