COVID-19 krizinin patlak verip dünyanın pek çok yerinde karantina gibi hayatı etkileyen önlemlere sebep olmasından bu yana bir yıldan, Boğaziçi Üniversitesi’ndeki direnişin başlamasının üstünden de doksan günden fazla zaman geçti. Ülke ve dünya gündeminde değişen ve değişmeyenlerin hayatımıza etkisi tartışılıyor. Tüm bu etkilere rağmen televizyon sektörü işlere kaldığı yerden devam ediyor. Diziler, belki düzenin muhafazası için elzem olduğundan dünyanın çeşitli yerlerindeki dizi sektörleri şartlara adapte olup içerik üretimini sürdürüyor. Arka Sokaklar ve Law and Order: SVU gibi uzun soluklu diziler, karakterlerin arada takıp arada çıkardığı maskelerle, her şeye rağmen televizyonda şovun devam ettiğinin kanıtlarından.

Oysa geçen sene bu zamanlar, medya endüstrilerinin geleceğiyle ilgili tartışmalar yoğundu. İnternette yayın yapan platformların artan popülerliği, sinema salonlarının ve film festivallerinin akıbeti gibi daha geniş kapsamlı soruların yanı sıra ABD özelinde televizyon yayıncılığının vazgeçilmezlerinden olan fakat salgın nedeniyle çekilemeyen pilot bölümlerinin önemi konusunda sorular ortaya çıkmıştı. 2021’de ise setlerde, genel kurallar çerçevesinde sendikaların belirlediği COVID-19 önlemlerine uygun olarak pilot çekimleri gerçekleşti. Sektör toplumun büyük bir kısmında farklı olarak kendi içinde normalleşti.

Çekilememeleri geçen sene sektörde tedirginlik yaratan pilotlar, Amerika’daki sektörün işleyişinde¹ çok önemli. Kısa sunum ve senaryo aşamalarını² başarılı geçen dizilerin ekranda nasıl görüneceğini test etmek için çekilen bölümlere pilot yani deneme bölümleri deniyor. Pilot çekimi, çoğu zaman dizinin ilk bölümü olması planlanan bölüm için gerçekleşiyor. Kanal yöneticileri, tepkileri test etme amacıyla izleyicilere de gösterilen bu bölümlere ve izleyicilerin tepkilerine bakarak projeleri onaylıyor veya reddediyorlar. Bazen izleyici tepkilerine göre hikâyede ve oyuncu kadrosunda değişiklik talep edebiliyorlar. Eğer çekimde çok bir problem yoksa pilot bölüm televizyonda çoğu zaman dizinin ilk bölümü olarak yer alıyor. Proof of concept pilot olarak tabir edilen bazı pilot bölümlerin, dizinin ilk bölümünden ziyade genel tarz hakkında fikir vermek için daha sonraki bir bölüm senaryosunu ekrana taşıdığını ve zaman zaman hâlihazırda devam eden dizilerinin bazı bölümlerinin, karakterlerden birine odaklanan yeni bir dizi, yani spin off için backdoor pilot olarak kullanıldığını belirtmekte fayda var.

Bu sistem ABD dizi sektörünün hem büyüklüğü hem de sağlamcılığıyla alakalı. Sonuçta dünyanın pek çok yerindeki kanalların, yayımlamayacakları bir dizinin pilot bölümünü finanse edecek lüksü yok. Öte yandan, bu deneme bölümleri dizi başladıktan sonra yaşanabilecek başarısızlıklara karşı bir miktar koruma sağlıyor; çünkü test aşamasında ilgi görmeyen dizi, televizyona çıkmıyor ve düşük reytingler nedeniyle iptal tehdidi azaltılmış oluyor.

Geçen sene bu zamanlar karantina nedeniyle bazı pilot bölümlerin çekilmesinden vazgeçilirken, popüler bazı isimlerin yer aldığı projeler pilot bölümüne bakılmadan onaylanmıştı. Diğer bir deyişle kanalların test imkânı kalmayınca, bir sonraki sezon içeriklerine karar verme süreci değişmiş oldu. Genel resme bakınca, pilotların 2020’deki iptali üzerine kanalların istisnai derecede güven telkin eden diziler ve pilotunu erken çekebilenler dışında pek içerik almadığını görüyoruz.

Sektör için standart olan pilot sistemiyle ilgili olarak senaryo aşamasında çok başarılı bulunan ya da ünlü oyuncu, yazar, yapımcıların dahil olduğu bazı projelerin salgın evvelinde de pilotsuz ısmarlandığını eklemek gerek. Ayrıca Netflix gibi bazı çevrimiçi yayıncılık yapan platformlar her zaman pilot talep etmiyor. Çevrimiçi yayıncıların ve kablolu kanalların bir kısmının televizyon sezonlarına bağlı olmaması, son yıllarda dizi alışverişini ocak-nisan ayları arasında yoğunlaşan pilot sürecinin dışına taşımaya başlamıştı. Geleneksel yayıncılar, artan rekabetle baş edip iyi projeleri kaçırmamak adına pilot dönemini beklemeden daha fazla proje satın almaya yöneliyorlardı. Devam eden bu değişimin yanında pandemi nedeniyle pilot çekimlerinin aksaması, geleneksel pilot alışveriş sisteminin vazgeçilmezliği hakkında sorular doğuruyor. Ancak şu anki takvim ve düzende devam etmese bile pilot sisteminin ana akım televizyon dizilerinin yapısına etkisi kolay geride bırakılamaz, çünkü bu anlayış dizilerin kurgusunun şekillenmesinde önemli bir rol oynuyor.

Pilot bölümleri, başarılı olup televizyonda kendileri yer bulunca kanal yöneticileri ve test aşamasındaki izleyicilerin yanı sıra genel izleyici kitlesiyle de buluşacağı için takip etmesi kolay bir formatta şekillendiriliyor. Televizyon sektörüne ilgi duyanların çoğu zaman duyduğu bir tavsiye aynı noktaya işaret ediyor: Pilot bölüm, televizyonun sesi açık olmasa bile takip edilebilmeli ve televizyonun olduğu odaya girip çıkan birinin görsel olarak ilgisini çekebilmeli.

Bu şekilde söylendiğinde belki pek anlam ifade etmeyen tavsiye, farklı ülkelerde doğan içerikler ve Amerikan uyarlamaları karşılaştırılınca daha netleşiyor. Eğer İngiliz ve İsrail dizilerine bakarsanız, ilk bölümlerin Amerikan dizileri gibi her karakter ve konuyla ilgili bilgi vermediğini ve çoğu zaman dizi evreninin ikinci bölümde de tanıtılmaya devam ettiğini³ görebilirsiniz. Konunun kolay anlaşılması için adaptasyon sürecinde karakter sayısının azaltılması yine pilot sisteminin forma olan etkilerinden. 

Dizinin konseptini maksimum derecede anlaşılır ve pazarlanabilir kılmaya çalışan sistem, büyük oranda test izleyicilerini ve ekran başında diziyle karşılaşacak olanları hedefliyor; fakat pilot bölüm senaryolarının ısmarlanması, senaryo aşaması sonrası pilot bölümlerin çekilip çekilmemesi ve en sonunda dizinin sonraki sezonda yayımlanıp yayımlanmayacağı konusundaki kararlarda kanal yöneticilerinin şahsi zevklerinin etkisi hiç az değil. Zaten yöneticiler de zaman zaman kararlarıyla ilgili pişmanlıklarını dile getiriyor. Örneğin FX CEO’su John Landgraf, daha sonra AMC’ye giden Breaking Bad projesini elemekten dolayı pişman olduğunu söylemiş. Eski HBO yönetici Richard Plepler, bir başka AMC dizisi Mad Men için benzer hislerini dile getirmiş.

İçerik üreticilerinin dizi hayallerinin, kanal yöneticilerinin ve test izleyicilerinin insafına kaldığı düzende çetin rekabet nedeniyle pilot sürecini aşan proje sayısı epeyce az oluyor. Buna rağmen, dünyanın büyük bir kısmında çalışanlarının iş güvencesi ve haklar konusunda sorun yaşayıp sömürüyle karşı karşıya olduğu televizyon sektörüne pilot sisteminin pozitif bir katkısı var. Dizi televizyonda kendini yer bulamasa da sürece dahil olan yazar, yönetmen ve oyuncuların çalışmalarının ekonomik bir karşılığı oluyor.⁴

2021’deki rekabet ise daha manifold. Geçen sene değerlendirilemeyen bazı projelerle beraber yeni pilotlar önümüzdeki sezonun yayın programında yer almak için yarışıyor. The Hollywood Reporter’ın yayımladığı ve kablolu kanalların pilotlarına yer vermeyen listede⁵ çok orijinal bir proje yok gibi. Mr. Robot’un yazarı Sam Esmail’in yeni projesi Acts of Crime, Modern Family’den tanıdığımız Julie Bowen’lı komedi Wilde Things, başrolünde Grey’s Anatomy’nin McDreamy’si Patrick Dempsey’in yer aldığı politik drama Ways and Means gibi örneklere bakınca kanalların COVID sonrası hâlâ biraz temkinli olduğunu ve risksiz pilotlara yöneldiğini söylemek mümkün. Beni en çok şaşırtan projeler, yıllar evvel CNBC-e’de izlediğimiz 4400’ün yeni uyarlaması ile Powerpuff Girls çizgi dizisinin drama versiyonu oldu. 

Tüm projeleri nelerin beklediğini görmemize az kaldı, çünkü 2021’de normalden farklı işleyen pilot sürecinin sonlarına yaklaşıldı. Projelerle ilgili kararlar kesinleşmek üzere. Önümüzdeki sezon için onaylanan pilotlar, mayıs ayında reklam verenlere gösterilecek.⁶ Reklam verenler, kanallardan izledikleri pilotlara göre ürünlerinin hedef kitlesine uyan reklam kuşakları alacak. Dünya yansa bile devam eden diziler ve onlardan eksik kalmayan reklamlar ekrana gelecek. Böylece kanallar önlerindeki sezona bakmaya devam edecek, biz de kanallara.

1. Amerikan dizileri dünyada pek çok kanal ve platformda yer aldığı için sadece ülkenin değil dünya genelindeki içerik tüketimini etkiliyor.

2. Yöneticilerin sonbaharda pilot senaryosunu gördüğü projelerden beğenilenler, ocak ayıyla beraber pilot bölüm çekimine hazırlanıyor.

3. Ana çatışma ve karakterleri tanıtma konusundaki farklılıkların en belirgin örneklerden biri Homeland olarak uyarlanan Hatufim (Prisoners of War) formatı. Amerikan versiyonunda ilk bölümde kurulan dizi evreni, İsrail’de çekilen orijinal formatta neredeyse üç bölüme yayılıyor.

4. Çok güncel olmamakla beraber Yazarlar Sendikası’ının paylaştığı pilot senaryo ücretleri için: “WGA Data Shows Median And Maximum Pay for TV Pilot Scripts”

5. Pilot sürecine dahil olan projeler için: “TV Pilots 2021: The Complete Guide”

6. Her sene gerçekleşen “Upfronts” diye bilinen tanıtım etkinlikleri, 2021’de çevrimiçi olacak: “In 2021, The TV Upfront Presentations Will Once Again Be Virtual”

dizi, pilot bölüm, Şebnem Baran, televizyon