Hollywood’da uzun yıllar sonra ilk kez yazarların sendikası Writers Guild of America (WGA) ve oyuncuların sendikası Screen Actors Guild–American Federation of Television and Radio Artists (SAG-AFTRA) aynı anda grevde. Senaristlerin ve onlara yakın zamanda katılan oyuncuların grevi sadece Amerika Birleşik Devletleri’nde değil tüm dünyada merakla takip ediliyor.

Yaşları yetenler Kasım 2007 ile Şubat 2008 arasında süren son WGA grevini hatırlar. O grevin ana konularından biri, DVD satışlarından yazarların kazandıklarıydı. Bu seferki grevde, çevrimiçi izleme platformlarındaki yayın hakları ile yapay zekânın içerik üretimine olası etkileri masaya yatırıldı. Özetle, değişen ve gelişen teknolojiler yine ana sahnede.

Dünyanın çeşitli yerlerinde içerik üreticileri çeşitli şekillerde örgütleniyor. Türkiye’de de Oyuncular Sendikası ve Senaryo Yazarları Derneği, sektördeki çalışma şartlarının iyileştirilmesi talebiyle geçtiğimiz yıllarda daha çok görünürlük kazanan örneklerden.¹ Ancak ABD’deki medya endüstrisinin kendine has özellikleri nedeniyle yine kendine özgü komplike bir sendika sistemi var. Örneğin yazarların grevine katılan oyuncu sendikası SAG-AFTRA, 2013’te iki ayrı sendikanın birleşmesinin sonucunda yeni adını aldı. Writers Guild of America’nın hem batı hem de doğu sahilleri için ayrı iki alt grubu var. Öte yandan ekran ve sahne çalışanları sendikası International Alliance of Theatrical and Stage Employees and Motion Picture Technicians, Artists and Allied Crafts of the United States, its Territories and Canada (IATSE) geçtiğimiz sonbaharda bir grevin kıyısından dönmüştü. IATSE’nin makyaj, sinematografi, montaj, animasyon ve sanat yönetimi gibi çeşitli alanlara odaklanan alt grupları mevcut. Yapımcıların sendikası Producers Guild of America (PGA), yönetmenlerin sendikası Directors Guild of America (DGA) ile şoförler, kast yönetmenleri, sette hayvan eğitmenleri gibi geniş bir çalışan yelpazesinde üyeleri olan The International Brotherhood of Teamsters yine sektör için önemli gruplardan. Hollywood’daki sinema ve televizyon sektörlerinin uzun yıllar önce kurumsallaşmış olması, bu grupların haklarının tanınması ve pazarlık güçlerinin artmasını sağlamış. Böylece bu profesyonel organizasyonlar Hollywood’un –hatta ülkenin– tarihi boyunca etkili olmuş.²

Söz konusu sendikal gruplar ödeme ve çalışma şartlarıyla ilgili film ve televizyonlardaki yapımlardan sorumlu şirketleri temsil eden ticari birlik The Alliance of Motion Picture and Television Producers (AMPTP) ile pazarlık ediyor. Disney, Sony ve Universal gibi stüdyolar, televizyon kanalları –ki artık film stüdyoları ve televizyon kanallarının beraber yer aldığı mega şirketler var– ve Netflix, Apple, Amazon gibi yeni çevrimiçi izleme platformları AMPTP’ye üyeler. WGA gibi sendikaların sitelerinde, şirketlerin çalışanlara hangi iş karşılığında ne kadar ödeme yapması gerektiğine dair detaylı bilgiler var. Sendika üyeliği, emeklilik ve sağlık hizmetleri konularında da destek sağlıyor.

Sendikalar ve şirketlerin kontrat yenileme dönemlerinde her zaman çetin pazarlıklar olmasına karşın son yıllarda hızla büyüyen çevrimiçi izleme platformları ve geçtiğimiz yıl çok konuşulan yapay zekâ, WGA ve SAG-AFTRA’nın yeni grevlerini biraz daha önemli kılıyor. Netflix gibi platformlarla ilgili, yazar ve oyuncuların uzun süredir devam eden şikâyetleri mevcut. Platformlar izlenme sayılarıyla ilgili yakın zamana kadar detaylı bilgi vermediği için yazar ve oyuncuların pazarlık güçleri azalmıştı. Yine çevrimiçi platformda yayınlanan dizilerin az sayıda bölümü olması, oyunculara yapılan ödemelerde dezavantaj yaratıyordu. Mini yazar odaları benzer bir şekilde dizi yazarlarının işe alınma oranlarını etkiliyordu. Ayrıca televizyon kanalları içeriği her yayınladıklarında bir ödeme yaparken, platformlar hakkını aldıkları dizileri kataloglarında tutmalarına rağmen ödemeler çok az olabiliyor. İşte bu noktada WGA’nın 2007’deki DVD krizine benziyor yeni grev.

Önceki grevden farklı olan en önemli konu ise yapay zekâ kullanarak senaryo yazdırılması ya da düzeltilmesi ihtimali. Normal şartlarda, sendika kuralları gereği senaryonun geçtiği her aşamada yazarlara ödeme yapılıyor. Yapay zekâ, düzeltme ödemelerini azaltabilir. Oyuncuların ses ve yüzlerinin yine yapay zekâ yardımıyla tekrar kullanılabilmesi ihtimali de endişe yaratan bir diğer sorun. Yazarlar ve oyuncular, bu konularda şirketleri kısıtlayan ve kendilerini koruyan düzenlemeler yapılmasını istiyor.

Masaya yatırılan konularla ilgili taraflar arasında ayrılık sürerken, oyuncu sendikasının yazarlara katılması şirketler için durumu zorlaştırdı. Yazarların grevi esnasında bazı yapımların çekimleri devam ederken oyuncuların greve gitmesiyle yapımların çoğu durdu. Farklı sendika kurallarının geçerli olduğu ülkelerde ve farklı ülke sendikalarına bağlı oyuncularla çok az sayıda prodüksiyon devam ederken, sektörün diğer yapımları durdu. Oyuncular, sendikanın özel izni olmadan çekimlerde ve içeriklerin herhangi bir şekilde tanıtımında yer alamıyor. Bu arada özel izin talepleriyle beraber Avrupa’da devam eden bazı çekimlerin, sendika üyeleri arasında tartışma yarattığını eklemek gerek.

Yazarlar ve oyuncular, yayıncı şirketlerin ve stüdyoların önlerinde eylemlerine devam ederken önümüzdeki sezon yayınlanması planlanan pek çok dizisinin izleyiciyle buluşma tarihi ileri atılıyor. Stüdyolar, televizyon kanalları ve çevrimiçi platformlar, grevin uzun sürme ihtimaline karşı çeşitli planlar yapıyor. Yazarlar sendikası WGA ve yayıncılar birliği AMPTP, 4 Ağustos’ta toplandı ama pazarlığa henüz oturulmadı; görüşmelerin nasıl sonlanacağını çok tahmin edemiyorum. The Hollywood Reporter’dan Alex Weprin, kısa dönemde grevin şirketlerin masraflarını azaltıp sene sonu kâr marjları için avantajlı olacağını yazmış. Deadline’dan Dominic Patten ise stüdyoların niyetinin grevde oldukları için çalışmayan yazarların ekonomik şartları kötüleşene dek beklemek olduğunu söylemiş. Eğer taraflar anlaşamazsa bizi uzun bir grev bekliyor olabilir.

Ancak geçtiğimiz beş-altı yıl içinde ABD genelinde akademi dahil farklı sektörlerde sendikalaşmakla ilgili girişimler gittikçe arttı. Gallup’un araştırmasına göre halkın sendikaları onay oranı 1965’ten bu yana en yüksek noktaya ulaşmış. Yani şirketler ne kadar dirense de izleyicilerin yazar ve oyunculara desteği önceki grevlerdekine göre yüksek olabilir. Tabii eğer içerik üretme sektöründe çalışanların sendikalarını, diğer meslek gruplarının sendikalarından ayrı ve ayrıcalıklı görmezlerse. Dünyanın geri kalanıyla beraber ABD’de yeni nesil izleyiciler ve onların dünya görüşü değişirken Hollywood da değişimden nasibini alacak. Bizler de farklı alanlara yansımalarını yavaş yavaş gördüğümüz değişimi, Hollywood’daki grev gibi örneklere baktıkça zamanla daha iyi anlayacağız.

1. Tabii Türkiye’deki 1970’lerde beri sektörle ilgili farklı sendikalar ve dernekler olduğunu belirtmek gerek. Son on yıldır görünürlük kazanan oluşumlara bir başka örnek de Sinema Reklam, Dizi ve TV Programı Çalışanları Sendikası (Sinema Televizyon Sendikası).

2. Mesela 1960’taki grevi esnasında oyuncu sendikasının başkanı olan Ronald Reagan daha sonra ABD başkanı olarak da görev yaptı.

film, grev, Hollywood, Peyderpey, Şebnem Baran, sendika, sinema, televizyon