Mamoru Oshii,
Ghost in the Shell, 1995,
kaynak: Golden Age Cinema
08/11/2023BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL
Wax
Ghost in the Shell

Ruh bedende hapsolmuş bir şey midir yoksa tam aksine ruh bedenin hapishanesi midir? Beden ile ruh birbirinden ayrı tözler midir (dualizm) yoksa bir arada mı düşünülmeleri gerekir (monizm)? Ruh tıpkı beden gibi belirli bir boyuta mı (madde) bağlıdır? Ruh var mıdır ve varsa hangi koşullarda oluşur? Bedensiz ruh olabilir mi ve olabilirse neden bedenli de olur? Zihin-beden birlikteliği bir ilişki olarak dikotomik midir yoksa simbiyotik mi? Bu ve benzeri soruları ele alan ve bu sorulara cevap vermemekle kalmayıp onlara yenilerini ekleyen bir film aranıyorsa sinema tarihinde eğer, bu film ancak Ghost in the Shell olabilir. Wax’in onuncu bölümünde (birinci sezonun bitimine iki bölüm kala) üstüne konuşmak üzere Masamune Shirow’un aynı adlı mangasından serbestçe uyarlanan Mamoru Oshii’nin 1995 yapımı kült anime filmini seçtik ki sayıp döktüğümüz ve (naçizane) bizim de yenileri eklediğimiz sorularla kendi payımıza cebelleşebilelim. Bu bölümde temamız bu film zira bizce gelmiş geçmiş en muazzam sinema yapıtlarından biri Oshii’nin işi, hâlen daha öyle hatta, hem sinematik hem de felsefi bakımdan. Sonraları bir franchise hâline gelmiş ve en az kendisi kadar göz alıcı anime filmleri (Ghost in the Shell 2: Innocence) ve serilerinin (Ghost in the Shell: Stand Alone Complex) doğmasına mahal vermiş olsa da, Ghost in the Shell hâlâ varlığına vesile olduğu tüm işlerden daha ölümsüz ve unutulmaz bir statüde. Dolayısıyla Wax için bir yazgıydı. Sırası karmaşık bir şekilde bu film üstünden podcast’te konuştuğumuz konular ise şöyle:

  • Dereceli simbiyoz: İnsan, siborg, makine.
  • Cyberpunk ve bilimkurgu prosedürleri.
  • Transhümanizme karşı posthümanizm.
  • Metalik kromatizm: Soluk renkler ve tonları.
  • Japon distopyasında cyberflirt.
  • Film imgesinin dijitalizasyonu.
  • Hayaletin iki anlamı ve sibernetik monizm.
  • World building ve müzikal sekanslar.

Podcast Türkçe ve süresi 37:54

bölüm kapak tasarımı: Berk Özalp

animasyon, anime, Berk Özalp, bilimkurgu, cyberpunk, film, Ghost in the Shell, Hasan Cem Çal, Mamoru Oshii, podcast, posthümanizm, sibernetik, sinema, transhümanizm, Wax, zihin-beden düalizmi

YAZARIN DİĞER YAZILARI
HASAN CEM ÇAL[11/08/2025]
E Blok, Daire 5:
Çifte Sarmal
Çağla Gillis’in E Blok, Daire 5 adlı kısa filmi zamanlar ve mekânlar arası geçişlerden oluşan, bireysel bellek ile aile belleği arasında mekik dokuyan, anılara bir tür sarmal formu kazandırıp onları derinleştiren bir film.
HASAN CEM ÇAL[02/08/2025]
Philippe Grandrieux’nün Sineması: Yeğin Beden ya da Somatik Nooloji
Philippe Grandrieux’nün sineması bedensel yoğunlukları film imgesinde billurlaştıran bir sinema.
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[28/07/2025]
Wax
Punch-Drunk Love
Paul Thomas Anderson’ın 2002 yapımı kült filmi Punch-Drunk Love, Amerikan bir figür olan loser’ı konu edinip nevi şahsına münhasır şekilde yeniden konumlandıran, dekupajından müziğine zekice tasarlanmış eşsiz bir iş.
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[21/07/2025]
Wax
Aggro Dr1ft
Harmony Korine’in 2023 yapımı filmi Aggro Dr1ft, tamamen termal kamerayla çekilmiş, anlatısından ziyade görsel estetiğiyle ön plana çıkan, Peggy Ahwesh’in Warm Objects’i ile Predator 2’nin bir tür kırması, deneysel bir iş.
HASAN CEM ÇAL[09/07/2025]
Ah Geceler!
ya da Transerotika
Can Eskinazi’nin Ah Geceler! adlı filmi, görünenin görünenden ibaret olmadığı, imgesini anıştırmalara ve çağrışımlara açan, erotizmi yeniden konumlandıran, deneysel olduğu kadar queer bir film.
HASAN CEM ÇAL[02/07/2025]
Hiper-Kısa Film
Üzerine Tezler
« Bir imgenin varlığı ile yokluğu arasındaki geçişlilik kısa filmi değil hiper-kısa filmi tanımlar: Filmden yansıyan hareketli imgeler değil film makinesinin anlık hareketi olduğunda hiper-kısa filmden söz ediyoruz. »
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[24/06/2025]
Wax
Kids
Larry Clark’ın 1995 yapımı kült filmi Kids, gençlerin başıboşluğunu teması hâline getiren, onların alelade hayatlarını odağına alan, gençliğin hâletiruhiyesine dair bir film.
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[19/06/2025]
Wax
Get Out
Jordan Peele’nin 2017 yapımı filmi Get Out, hem içerdiği klişeler hem de bu klişelere yaklaşım biçimi bakımından yeni Amerikan sinemasındaki klişe alaycılığını anımsatan, baştan sona klişeler üstünden iş gören bir film.
HASAN CEM ÇAL[10/06/2025]
Çölde Olduğunu Söylemenin Anlamı Yok: Diziler, İşlevler
ve Örüntüler
Çölün yarattığı etki ve etkilenimler üstünden türlü ifade şekli ve işlev türeten deneysel bir sergiye dair.
HASAN CEM ÇAL[01/06/2025]
Zeynep Üçöz’ün Heykelciliği:
Denge, İz, Boşluk
Zeynep Üçöz’ün heykelleri her nesnenin içinde saklı olan kuvvetleri, denge, iz ve boşluğu duyumsanabilir hâle getiren, tam anlamıyla çağdaş heykeller.
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[26/05/2025]
Wax
Pokémon:
The First Movie
Kunihiko Yuyama’nın 1998 yapımı kült animasyon filmi Pokémon: The First Movie, Pokémon serisinin ilk filmi olmanın yanı sıra serinin en ikonik filmi.
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[19/05/2025]
Wax
Zola
Janicza Bravo’nun 2020 yapımı filmi Zola, dijital estetik ile kurgusal film estetiğini iç içe geçiren, bir Twitter flood’ından uyarlama, sinematografisi, oyunculuğu ya da senaryosuyla değil, vibe’yla ayrıksılaşan bir film.
HASAN CEM ÇAL[12/05/2025]
Soyut Bir Durumun İçinde Gezinmek: Hiperyüzey ve Ortogonal Mekân
Jinoos Misaghi’nin Soyut Bir Durumun İçinde Gezinmek adlı sergisi resmin parçalı dünyalar imal ettiği bir sergi.
HASAN CEM ÇAL[03/05/2025]
Wild Things:
Ters Köşe
(Sonsuza Dek)
John McNaughton’ın Wild Things’i anlatıda bir kereliğine kırılma yaratmak için değil anlatısal gerçekliğin altını toptan oymak için kullanıyor plot twist’i.
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[28/04/2025]
Wax
Fallen Angels
Wong Kar-wai’nin 1995 yapımı kült filmi Fallen Angels, kendileri başta olmak üzere sürekli bir şeylerden kaçan, arada kalmış karakterlerle dolu, harekete bir şeye ulaşmak için değil de bir şeyden kaçmak için geçilen, özel bir film.
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[21/04/2025]
Wax
Children of Men
Alfonso Cuarón’un 2006 yapımı kültleşmiş filmi Children of Men, insan soyunun tükenişe yüz tuttuğu bir dünyada umut etmenin anlamına dair bir tefekkür sunan, karanlık ile aydınlığı iç içe geçiren bir ahir zaman filmi.
HASAN CEM ÇAL[10/04/2025]
A Nightmare on Elm Street ya da Rüyanın Sinemasal Analitiği
Wes Craven’ın A Nightmare on Elm Street’i gerçeklik ile rüya arasındaki sınırı ortadan kaldıran, gerçekliği rüyanın tekeline sokan bir film.
HASAN CEM ÇAL[02/04/2025]
Anlık Telaşın
Anatomisi:
Daireler, Devreler
Zeynep Demirhan’ın Anlık Telaşın Anatomisi adlı sergisi, mekânsal ve kimyasal süreçleri iç içe geçiren, çoklu döngüler oluşturan bir sergi.
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[24/03/2025]
Wax
New Rose Hotel
Abel Ferrara’nın 1998 yapımı kült filmi New Rose Hotel, ünlü bilimkurgu yazarı William Gibson’ın aynı adlı kısa öyküsünden uyarlanan, az bilinen bir cyberpunk şaheseri. Ferrara’nın The Addiction’la birlikte en deneysel işi.
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[18/03/2025]
Wax
The First Slam Dunk
Takehiko Inoue’nin 2022 yapımı anime filmi The First Slam Dunk, 90’ların kült anime serisi Slam Dunk’ın devamı niteliğinde bir film. Seriyi üç boyutlu animasyonla buluşturan ve ona yeni bir anlatı hattı katan güncel bir çalışma.
HASAN CEM ÇAL[12/03/2025]
Mimaroğlu
Remiks Projesi
ya da Hiper-Remiks
İlhan Mimaroğlu’nun 8mm filmlerinin otuzun üzerinde sanatçı tarafından işlenmesiyle oluşturulmuş deneysel bir proje üzerine kavramsal bir serimleme.
HASAN CEM ÇAL[02/03/2025]
Scream: Meta-Sinema, Para-Katarsis
ve Fraktal Korku
Korku filmi basmakalıplarıyla cebelleşerek meta-sinematikleşen, kendini alıntılayarak fraktalleşen ve kötülüğü nedensizleştirerek arınmayı ilga eden bir korku şaheseri Scream.
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[24/02/2025]
Wax
Boarding Gate
Olivier Assayas’ın 2007 yapımı filmi Boarding Gate, küreselleşen dünyayı mesken edinen, Paris’ten Hong Kong’a uzanan, entrikalarla dolu bir film. Demonlover’la birlikte Assayas’ın 2000’lerinin nadide parçalarından.
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[17/02/2025]
Wax
Mulholland Drive
David Lynch’in 2001 yapımı başyapıtı Mulholland Drive, Los Angeles’ı mesken edinen karanlık güçler, kişiler arası kimlik değişimi ve rüyasılaşan gerçekliği odağına alan bir neo-noir. Bir tam teşekküllü Hollywood metafiziği.
HASAN CEM ÇAL[10/02/2025]
Gelecek Zamanın Süregelen Hikâyesi: Zamanın Akışında, Suyun Yolunda
Fotoğraf ve videonun imgesini yağmuru model alarak yeniden tasarlayan, zamanı döngüsel kılan bir sergi üstüne.
HASAN CEM ÇAL[02/02/2025]
Deniz Cem Önduygu’nun Tasarımcılığı: Süreçsel Veri Görselleştirme
Veriyi görünür olduğu kadar okunur kılan, altyapısı felsefi ve bilimsel olan, türlü süreci anlaşılabilir kılmaya odaklı bir veri görselleştirme pratiği üzerine.
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[27/01/2025]
Wax
Run Lola Run
Tom Tykwer’ın 1998 yapımı kült filmi Run Lola Run, paralel zamanlar üstünden şekillenen, video oyunlarına benzer bir biçimde yapılandırılmış, içerdiği dinamizm had safhada olan müstesna bir milenyum filmi.
HASAN CEM ÇAL[23/01/2025]
Fotofilm Üzerine Tezler
« Film görüntüsünün zerresini, hücresini, atomunu, kısacası mümkün en genel anlamda hareketsiz görüntüyü, fotografik imgeyi filmden algılanan yegâne nesne hâline getiren film, fotofilmdir; yani filmin akışında duyulanın durağanlık olduğu film. »
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[20/01/2025]
Wax
Look Back
Kiyotaka Oshiyama’nın 2024 yapımı anime filmi Look Back, Tatsuki Fujimoto’nun aynı adlı mangasından uyarlanmış, iki genç mangaka üstünden mangaka olmanın büyüsüne odaklanan, dramatik olduğu kadar şairane bir iş.
HASAN CEM ÇAL[04/01/2025]
Makinedeki Hayalet
ya da Sinefotografi
Esra Özdoğan’ın Çağla Özbek’in küratörlüğünde vücut bulan sergisi Makinedeki Hayalet, fotoğrafı gerçekçi değil gerçeküstü sahneler kurmak için işe koşan, resim ile sinemanın fotoğraf üstünden kesişip kavuştuğu bir sergi.
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[30/12/2024]
Wax
A Scanner Darkly
Richard Linklater’ın 2006 yapımı rotoskop tekniğiyle üretilmiş kült animasyon filmi A Scanner Darkly, uyuşturucu hakkında olduğu kadar uyuşturucu etkisi de yaratan, içeriğini ifadesi hâline getiren bir yapım.
HASAN CEM ÇAL[22/12/2024]
Elektro-Otoportre: Petra Cortright’ın Webcam Videoculuğu
Petra Cortright’ın webcam videoları deneyselliği ciddiyetsizlikte bulan, matrak olan ile deneysel olan arasında mekik dokuyan olağandışı videolar.
HASAN CEM ÇAL[03/12/2024]
Sinemekatron
« Yakın gelecekte film materyali, filmci, film işlemi ve film izleyicisi arasında hiçbir fark olmayacak, zira bunların hepsi birer fonksiyon olarak yekpare bir sürecin içinde kapsanacak. Kendi kendini üreten hareketli görüntülerin çağına giriş yapmak üzereyiz. »
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[29/11/2024]
Wax
King of New York
Abel Ferrara’nın 1990 yapımı kült suç filmi King of New York, Amerikan sinemasında Michael Mann’in Heat’iyle birlikte suçu iyinin ve kötüsünün ötesinde konumlandıran, ahlaki değil coğrafi kılan, sıradaşı bir yapıt.
HASAN CEM ÇAL[03/11/2024]
Doko ni itatte, hito wa tsunagatteiru no yo
Yoshitoshi Abe’nin ikinci milenyumun arifesinde ürettiği kült anime serisi Serial Experiments Lain, gerçeklik ile sanallık arasındaki ayrımı lağveden ve tanrısallık ile dijitalleşmeyi birbiriyle ilişkilendiren deneysel bir yapım.
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[25/10/2024]
Wax
Demonlover
Olivier Assayas’ın 2002 yapımı gözden kaçmış filmi Demonlover, pornografi ile sermaye arasındaki bağlantıyı irdeleyen, mali akışlar ile libidinal akışların kesişiminin yarattığı ölümcül sonuçları görünür kılan bir film.
HASAN CEM ÇAL[12/10/2024]
Ses-Filmler: Mimaroğlu ve İstanbul’u Dinlemek
Serdar Kökçeoğlu’nun Mimaroğlu ve İstanbul’u Dinlemek adlı belgesel filmleri belgesel filmcilikte sesin atipik bir kullanımına örnek. Sesi imgeye tabi değil imgeye eşlikçi kılan, hatta imgeyi sesten çekip çıkaran filmler bunlar.
HASAN CEM ÇAL[03/10/2024]
85 Çığlık: Munch’tan Sonra ya da Bir Jest Olarak Çığlık
Sarkis’in 85 Çığlık: Munch’tan Sonra adlı resim serisi imge ile jest arasındaki ilişkiyi ters yüz ediyor. İmgeye bir jest atamaktansa jeste imgesini bahşediyor.
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[27/09/2024]
Wax
Crash
David Cronenberg’in 1996 yapımı kült filmi Crash, sinema tarihinde erotizm ile pornografinin iç içe geçtiği sayılı filmden biri. Teknolojiyle ilişkilenerek şeffaflaşan ve ölümle birleşerek aşırılaşan bir cinsellik imgesi sunuyor.
HASAN CEM ÇAL[16/09/2024]
Sanalın Çevrimleri:
Our Ark ve Shadowtime
Deniz Tortum’un Kathryn Hamilton’la (Sister Sylvester) işbirliği içinde ürettiği Our Ark ve Shadowtime belgeselleri, bir arada sanal gerçekliğin iki kutbunu kapsıyor: bilinen hâliyle gerçekliğin yitimi ve yeni bir gerçekliğin kurulumu.
HASAN CEM ÇAL[03/09/2024]
Hazel Kılınç’ın Videoculuğu:
Döngü, Direnç, Derinlik
Hazel Kılınç’ın videoları görünür ile görünmezi kesiştirip iç içe geçiren, döngüden, dirençten ve derinlikten mülhem, sezgisel tipte videolar.
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[30/08/2024]
Wax
Paprika
Satoshi Kon’un 2006 yapımı kült anime filmi Paprika, tıpkı Kon’un bir diğer kült filmi olan Perfect Blue gibi gerçekliğin giderek sanallaşmasını işliyor ama gerçekliği psikotik değil psikedelik kılıyor; yani hülyalı hâle getiriyor.
HASAN CEM ÇAL[16/08/2024]
Kısa Film Üzerine Tezler
« Kısa filmin kısalığının özü bir film fikrinin kısaltılmasından değil, film fikrine içkin kısalıktan ileri gelir. Kısa film kısa olsun diye değil, kısa olması gerektiği için kısa yapılır. Kısa çekilmesi hâlinde kötü olabilecek filmler olduğu gibi tersi de pek tabii mümkündür. »
HASAN CEM ÇAL[03/08/2024]
Ludik Hipercinsellik
Jiggle Pataphysics
Bugün giderek daha da görünür bir biçimde hipercinsel nitelikler kazanan oyun karakterleri oyunların oynanışını ne yönde değiştiriyor ve bu değişimin cinselliğin alımlanma biçimi üzerindeki mevcut ve muhtemel etkileri ne türden?
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[25/07/2024]
Wax
L’Amour Braque
Andrzej Żuławski’nin 1985 yapımı filmi L’amour braque, Possession ve Cosmos’da da olduğu gibi, yönetmenin külliyatının tamamını kuşatan delilik temasını aşkla kesiştiriyor. Aptalın aşkı ile âşık olmadaki aptallığı iç içe işliyor.
HASAN CEM ÇAL[03/07/2024]
Yeni Amerikan Sinemasının Ekonomi Politiği
Carnal Knowledge
ya da Ölü Zamanın
Libidinal Ekonomisi
Diziselleşen cinsel ilişkilerin öldürdüğü zamana dair bir film Carnal Knowledge.
BERK ÖZALP,HASAN CEM ÇAL[28/06/2024]
Wax
Heat
Michael Mann’in 1995 yapımı kült filmi Heat, Amerikan sineması bağlamında Brian De Palma’nın Scarface’i ve Francis Ford Coppola’nın The Godfather’ındansa Abel Ferrara’nın King of New York’uyla benzeş, olağandışı ve uç bir suç filmi.
HASAN CEM ÇAL[21/06/2024]
GLOSSOLALALA ya da Sonolojik Sinestezi
Johanna Gustafsson Fürst ve Dilek Winchester’ın GLOSSOLALALA başlıklı sergisi söz, ses ve beden arasında mekik dokuyan, görüyü de bu üçlünün kesiştiği bir alan hâline getiren, özetle sinestezik bir deneyim sunan bir sergi.
DAHA ÇOK KONU