Hayat temposu, yaşam koşulları, gündelik hayat pratiği ve genel hâletiruhiyesi bağlamında İstanbul ile Taşkent arasındaki farklar üzerine Çağda Türkmen’le bir söyleşi.

İstanbul’un içecek kültürü üzerine.

« Kapıyı bir ‹ şey › olarak düşündüğümüzde onun dinamizmine, onunla etkileşime girdiğimizde ortaya çıkan deneyim yaşatıcı, ruh hâli kurucu işlevine ve bunlara dair anlatılabilecek her şeye ‹ kapı açmış › oluruz. »

Yarım asrı geride bırakmak, elli yaşına gelmek, bu yaşa gelene dek öğrenilenler ve öğrenilemeyenler, ellilerin diğer on yıllarla ilişkisi, çocukluk deneyimleri, ailenin hayattaki yeri, aidiyet hissi, gençlik ve yaşlanmak üzerine.

Peter Bogdanovich’in Targets’ı gündelik hayatı korkunç olanın ta kendisi hâline getiren, öncü ve çığır açıcı bir film.

İstanbul’da gezip dolaşma, yiyip içme, yürüme, alışveriş yapma, çalışma, okuma, zaman geçirme, kısacası İstanbul’da yaşama deneyimi üzerine Rumeysa Boz’la bir söyleşi.

Yaşam kalitesi yüksek şehirler her daim yaşanmak istenen yerler mi oluyor? Bir şehirde yaşama arzusunu sadece nesnel ölçütler mi belirliyor?

Bir kenti yaşanabilir kılan nedir? Özgür ortamı mı, yeşil alanları mı, sağlık ve eğitim hizmetleri mi, ekonomik refahı mı, yoksa bir başka gösterge mi?

« Harf harf kokladım, zerre zerre kokuya yayıldım, kokuyu yurtladım, kokuya yazılandım. Aldığım nefese, verdiğim nefese şaşırdım. Hey gidi koca Mardin, düş yükü müsün? »

Pek çok altkültür hareketinin beşiği olan Ankara’da altkültürün yeni soluklarının izinde Roll dergisinden Yermekân’a uzanan bir keşif yolculuğu.

« Su toprağa değdiğinde çıkan sesleri yedim, doydum. Yağmurun sese değdiğinde çıkardığı sesi içtim, sarhoş oldum. Çünkü ben bir rüya müziği gibi dolaşıyorum Mardin’e. »

Budapeşte’de ortaya çıkmış, Macaristan’ın yeraltı müzik sahnesi ve altkültürünün etkisiyle şekillenmiş fanzinler üzerine bir keşif anlatısı.

« Hava güzel ve hafta arası bir gün.
İki cep makinesi, bir büyük makine ve
bir iki lensi yanıma alıp Yenikapı’ya yollanıyorum. »

Hayatın farklı dönemlerinde farklı şekilde deneyimlenen bir film hakkında hem etraflı hem de ufak bir vakayiname.

Akademik konferanslar herkesin belirli bir şekilde giyinerek, belirli bir şekilde konuşarak ve belirli bir şekilde davranış göstererek kendince bir performans sergilediği, bir maske taktığı, direkt değil de dolaylı etkinlikler olabilir mi?

Gayriihtiyariliği olduğu kadar şenliği de bünyesinde barındıran, hane içi uygulamaların uyarlanabildiği, ötekiyle karşılaşılabilen, özel ile kamusal olanın iç içe geçtiği bir yer olarak sahiller üzerine az ama öz mahiyette bir tahlil.

Sokaklarda gördüğümüz, ekleyerek değil çıkartarak gerçekleştirilen kolajın, dekolajın kamusal bir ifadesi olan yırtık pırtık posterler ile wabi-sabi felsefesi arasında ne tür bir bağlantı olabilir?

Herkes kendince deneyimlese de dünyayı ve hayatı daha geniş bir perspektiften görmeyi mümkün hâle getiren, ötekine duyulan hisleri yoğunlaştırma işlevi gören ve hayatın bir parçası olan bir deneyim üzerine.

Bireylerin benzeş deneyimlerini ifade etmek adına bir araya geldiği, sınırda yaşayanların ifadelerinin iç içe geçerek kolektif bir tezahür ve pasif bir direniş oluşturduğu alternatif alanlar üzerine.

« Algoritmaları kullanmak ya da kullanmamak, o karar almadaki potansiyel sosyal risklerle ilgili. […] Maalesef ki işin ucunda ciddi bir maddi çıkar elde etmek olunca, kimse algoritmaların adaletine öncelik vermiyor. »

« İşleyişsiz olmak, faal olmamak demek değildir; aksine şeylerin potansiyelini geri kazandıran, onları yeni şekillerde kullanılabilir hâle getiren faaliyettir. »

« Her böyle sabah aklında binlerce
fikir var, nasıl yapılacağını tam da bilemediği. Bir şeyler yapması gerektiğini biliyor, yapamıyor sadece. Onlarca yılı silip atamıyor. O kadar çok hata yapmış ki nasıl düzeltilir bilemiyor. En büyük çıkmazı bu. »

Dağıtan, aşıran, aşındıran, kimi zaman da üfüren rüzgârın Mardin’deki etkileri ya da kirpiklerinizden gözbebeklerinize doğru tatlı bir esintiyle gülümseten sıra dışı bir Mardin okuması…

Gündelik hayatta, kaldırım ve beden pratiklerinin ilişkisi üzerine düşünceler.

« İnsanların terk edip hayvanların ve bitkilerin sahip çıkarak yerleştiği harabe yapılar, sisler altında bir rüyayı basıyordu. Şehrin kalıntısı bir sis gibi sarıyordu rüyayı. Sis, Mardin’in rüyası gibi ortalığa dolanıyordu. »

« [H]er ne kadar döngüsel ekonominin bir parçası olsak da, çok da döngüsel olmayan ekonomiyle iç içeydik. »

Kardan adamlar, kardan kadınlar, damlarda karlardan yapılan merdivenler, abbaralarda biriken karların içinden geçmek için açılan tüneller, atlaya sıçraya oynanan kar topları ve gıdıklanan bir gökyüzü…

Suya erişim, suyun kullanımı, susuzluğa ithaf edilmiş maniler, kuyu başında çalınan kanunlar… Sızmakta ve bulaşmakta çok marifetli bir fail olan suyun Mardin’deki hâlleri üzerine su gibi akan düşünceler…

“Toz bizlere neler hatırlatır? Tozu nasıl düşünürüz ve kullanırız? Toz neleri barındırır? Toz sayılabilir mi?” Mardin’de gündelik hayatta ve mimaride güçlü bir etkisi olan toz üzerine.

« Bazı saatler avantajlıdır, detaylar ve ipuçları sunar kendiliğinden. […] Yolcuların bir yere yetişmeye çalışmadığı günün tembel saatlerinde insanları okumak daha güçse de ödülü daha büyüktür. »

Gündelik hayatta sürekli kullandığımız, içinden geçip gittiğimiz, “hep görünen ama hiç göremediğimiz” kapı üzerine düşünceler...

Osmanlı döneminin temel ısınma aleti mangaldan çini sobalara, sonrasında sac veya demir sobalardan gaz
ve elektrik sobalarına uzanan, kalorifer öncesi ısınma tarihimiz üzerine.

Kentte karşılaşmalar ve “değişe değişe gündelik hayat içerisinde kendisine yer bulan modernite deneyimlerinin yayılması için neredeyse elzem bir pratik olan temaşa eylemi” üzerine.

“Kilim-masa atıldığında dönüşen bir mekân”, “dedikodunun yapıldığı gerilimli bir yer” ya da “tereddütlerin yaşandığı son konum” olan kapı önü üzerine.

Andy Warhol’un sineması alelade imgelerin koşulsuz şartsız birikimiyle tanımlanan birikimsel bir sinemadır. Warhol ne para için ne de sanat için biriktirir. O biriktirmek için biriktirir.

Mimari temsil ile yaşantı arasında barışçıl bir ilişki kurulmasının yarattığı atmosferik ifade zenginliği üzerine.

« [Y]ağmurlu havalarda tüm şehrin hikâyeleri yağmur sularına kapılıp mazgalların başında birikiyor. Ufak tefek hikâyeler mazgalların arasından akıp yok oluyor, fakat şöyle dişe dokunur cinsten olanları mazgalların başında birikiyor. »

« Orada yazan, onun orada yazmasını umut ettiği veya öyle yazdığını sandığı, öyle hatırladığı şey değil; bu yüzünden belli oluyor. Bu durum onu yoruyor, arkasına yaslanıyor. Sonra birden yine masaya doğru eğiliyor, telefondakinin sözünü kesmesi lazım... »

« Toplamda on saniye sürüyor masa sakinleriyle etkileşimi. Satış yoksa tabii. Kendi oynadığı kuponlardan birine talip çıkarsa yine sakin duruş ve tonlamayla alışverişi gerçekleştiriyor… »

« [Genel hâlli] yazlıklar zamanın farklı aktığı ve hatta zamanın tamamen farklı olduğu mekânlardır. Bu mekânlarda geçen çocukluk, arada kalan alanların, konuşulmayan konuların, bazı tuhaf hâllerin ritmine sizi alıştırır. »

Avrupalıların mendili Türklerden öğrendiği şüpheli olsa da Anadolu kültüründe mühim bir yeri olduğu kesin. Bayram mendili, gözyaşı mendili, nezle mendili, enfiye mendili, kovboy mendili gibi sayısız çeşidinin yanı sıra bir de mendilin şifreli kullanımı söz konusu.

Fırın Arma’nın paskalya çöreklerinden Cross Finger’ın sosisli sandviçlerine Kurtuluş’un öne çıkan bazı yeme içme mekânları, kozmopolit yapısı ve hareketli sokak yaşantısı üzerine.

Hayatın rutinine ayak uydur(a)mayan
bir müzisyen, tembellik, flanörlük, üretkenlik, çalışma tutkusunun istismarı ve kent üzerine.

Evden çalışmanın ortadan kaldırdığı
iş hayatı ile ev hayatı arasındaki çizgiye ihtiyaç var mı? İşleri ofiste olmadan
“bir şekilde” halledebilmek yeterli mi?

« Ben hem yasayı işleme sokanların
[…] hem de yasadışının […] kendini
var ettiği bir kesişim alanı gibiyim.
Bu kesişim alanında yasadışı kimlikler
ve bazen yasal olanlar kendini gizler. »

« Oyun oynarken alternatif bir
gerçeklik aramıyoruz, kendi adımıza anlamlandırabildiğimiz bir tecrübenin peşindeyiz. Önümüze koyulan veya içine sokulduğumuz şey ne kadar gerçeğe yakın olursa olsun […] bir ruh hâlinin peşindeyiz daha çok. »

« Neden bazı günler daha iyi? Birtakım yanıtları olmasına rağmen, bu soru onun aklını kurcalıyor. Bugün o günlerden değil, çünkü biliyor ki listede yazanların tümünü de çözse, zaten gün içinde aralarına yeni notlar eklenecek. Tamamını da çözse zengin olmayacak. »

Bekârlık vergisi alınmalı mıdır? Medeniyeti sulh mü getirir, harp mi? Çocuklara cinsi terbiye verilmeli midir, verilmemeli mi? Dâhiler mi cemiyeti yetiştirir, cemiyet mi dâhileri? Matbuat hürriyeti faydalı mıdır, zararlı mı?